Sırrı Paşa Konağı, Redif Binası, Saatçi Ali Efendi Konağı, Süleyman Paşa Hamamı ve diğer tarihi yer ve alanların yok olup gittiğini düşünelim. İzmit’ten geriye ne kalır? Biz kalır mıyız?

Tarihi eser ve alanlar aniden yok olup gittiğinde oluşan şaşkınlığımız neden varlıklarında yani onları gördüğümüzde ortaya çıkmıyor?

Başımızı çevirmeden dalgınlık içinde önünden geçip gittiğimiz örneğin bir Mimar Sinan şaheseri Pertev Paşa Camii’nin ihtişamının ne kadar farkındayız?

Baştan sona tarih kokan, sağlı sollu birbirine bakan konaklarıyla adeta ben İzmit’im diyen Kapanca Sokak’ta hiç yürüdünüz mü?

Türkiye’de İstanbul dışındaki tek saray olan, Mustafa Kemal Atatürk’ün 16 Ocak 1921’de düzenlediği basın toplantısında yeni kurulacak devletin yönetim şeklinin Cumhuriyet olacağını ilk kez dillendirdiği Kasr-ı Hümayun’u kaçımız gezdi, ziyaret etti?

İzmit denilince ilk akla gelen, kentteki birçok şirket ve kurumun logosunu süsleyen İzmit Saat Kulesi’nin altında hiç fotoğraf çekildiniz mi?

500’ü Aşkın Kültür Varlığı

İzmit’te yaşayanların çoğu şehirlerinin tarihi değerinin farkında bile değiller. İzmit sınırları içerisinde tescilli 500’ü aşkın kültür varlığı bulunmaktadır.

Örneğin şehir merkezine 1 dk mesafedeki tarihi tren garının arkasında, 6.000’den fazla kayıtlı Nikomedia mirasının(madeni paralar, etnografik eşyalar, heykeller ve mermer yapı kalıntıları) sergilendiği bir arkeoloji müzesi bulunmaktadır. Bu müzeye gelen ziyaretçi sayısı 3.000/ay civarındadır, bu da toplam İzmit nüfusunun (yaklaşık 400 bin) sadece %0.7’sinin müzeyi ziyaret ettiği anlamına gelmektedir.

Kasr-ı Hümayün, Pertev Paşa Camii, Fevziye Camii, Kapanca Sokak, Atatürk ve Redif Müzesi gibi tarihi yapıların önünden hergün onbinlerce insan geçmekte ancak günlük yaşam telaşı, koşturmacası arasında bu tarihi yapılar kentte yaşayanların tarihsel ve kültürsel anlamda ilgisini çekmemektedir.

Küreselleşmenin etkisiyle bir birine benzeyen kentlerde tek tipleşmiş insanlar… Tarihi eser ve alanların farkındalığı tek tipleşmenin panzehri. Aynı kentte ayrı medeniyetlerin izlerini takip ederek kültürel zenginliğimize, kentlilik bilincine ve özgünlüğümüze ulaşmamız mümkün.

Bu tarihin üzerinde yaşayanlar olarak biz hiçbir adım atamamışız, tarihi koruyamamışız…

Çıkan sütunların, tapınaklar, saraylar hep çakıl taşı olmuş.

Kurtarabildiğimiz eserler yorganda pire kalır.

Bizim saygı göstermeyişimiz, bizim koruma altına almayışımız kent tarihine yok saymıyor elbette.

Şükür, hala yazılı kaynaklarımız, Roma dönemine ve daha eskilerine ait günümüze kadar gelen anlatılarımız var.

Onları okuyarak, onları anlatarak tarihimizi yaşatmaya çalışıyoruz.

‘Kent tarihi, ders bir’ diyerek devam etmek gerekiyor şimdi. Diocletianus… İzmit’te gelmiş geçmiş en önemli isim.

245 yılında doğdu, 312 yılında öldü.

20 Kasım 284 ile 1 Mayıs 305 tarihleri arasında Roma imparatoru olarak görev yaptı

Eski adı Nicomedia olan İzmit’i, Roma’nın başkenti yapan Diocletianus, 305 yılında kentimizden adeta kaçtı.

Ağır bir hastalık geçirdiğini öğrenen Diocletianus, Dalmaçya’da bulunan, Adriyatik denizi kıyısındaki Salona’ya gitti.

Burada lahana yetiştirmeye başladı. İmparator görevini bırakıp emekli olduktan sonra ülke yönetiminde sorunlar yaşandı.

Roma İmparatorluğu’nun üst düzey görevlileri Diocletianus’u göreve dönmesi için ikna etmeye çabaladı.

Defalarca Dalmaçya’ya giden Romalılar imparatoru yeniden İzmit’e dönmeye, yönetimin başına geçmeye ikna edemedi.

Her gelen Romalıyla yakından ilgilenen Diocletianus, “Salona’da ellerimle yetiştirdiğim sebzeleri görseniz böyle girişimde bulunmayı asla düşünmezsiniz” diyerek taleplerin tamamını reddetti.

Lahana için imparatorluğunu ve İzmit’i elinin tersiyle bir kenara iten Diocletianus’u görmek isteyenler maalesef kentimizde göremezler.

Roma’nın başkenti İzmit’ten çıkarılan pek çok eserin yok olduğunu söylemiştik.

Yok olmayan eserlerin büyük bir kısmı ise İstanbul’a kaçırıldı.

İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.

Diocletianus heykelinin baş kısmı da o müze de yer alıyor.

Yolu düşenler, İzmit’e değer katan üstat Diocletianus’a uğrasın, kentlilerin selamını iletsin…

*

Gelelim soğana…

Bir dönem Türkiye’de hızla yükselen soğan fiyatlarının önüne geçilemiyordu.

Durum şimdi de pek farksız değil.

Soğan depolarına düzenlenen baskınlar ve ithalat süresinin uzatılması da fiyatlara etki etmedi.

Her geçen gün artan soğan fiyatları sadece birkaç yıl önce değil yıllar önce Osmanlı’da da büyük bir dertti.

Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nden edinilen bilgilere göre soğan stokçuluğu özellikle Kocaeli bölgesinde yaygındı.

Osmanlı döneminde de bugüne benzer yollarla depolanan soğanlar, daha fazla kar elde etmek isteyen aracılar nedeniyle karaborsaya kadar düşmüştü.

Arşivlerde yer alan belgeler arasında Kocaeli’de soğan karaborsası oluşturmak isteyenlere karşı alınacak önlemleri içeren özel emirler var.

31 Ağustos 1800 tarihli Osmanlıca bir belgede İzmit Mutasarrıfı’na “Memlekette soğan fazlasıyla üretilmesine rağmen bir takım kişilerin İzmit ve civarındaki iskelelere getirilen soğanları toplayarak, yüksek fiyatla piyasaya sürdükleri anlaşıldığından İzmit, Değirmendere, Kazıklı ve Başiskele iskelelerine getirilen soğanların satılmayarak, tamamının İstanbul’a nakledilmesi” emrediliyor.

Bir başka belge ise 25 Nisan 1789 yılına ait. Söz konusu belge İzmit ve Karamürsel kadılarına gönderilmiş. Kadılara verilen talimatta, “İstanbul’un şiddetle ihtiyacı olduğu kömür, odun, peynir, soğan ve sairenin her kimin yedinde bulunursa bulunsun alınarak gönderilmesi ve teferruatı hakkında İzmit ve Karamürsel kadılarına bilgi verilmesi” ifadeleri yer alıyor.

1916 tarihli bir belgede ise Kocaeli, bugün halen soğan deposu olarak bilinen Bursa Gelibolu ve Karacabey’le birlikte anılıyor. Osmanlı’nın soğan ambarı olarak görülen Kocaeli’de yaşanan sıkıntı nedeniyle Ordu’ya soğan gönderilemeyeceği belirtilerek, “Bursa, İzmit, Gelibolu ve Karacabey’de soğan kalmadığından Ordu’nun soğan ihtiyacının karşılanamayacağı” bildiriliyor.

Kocaeli’de özellikle merkez ilçe İzmit tarımın geliştiği bir bölge olarak öne çıkıyor.

İzmit Ovası’nda soğan yetiştiriciliğinin geliştirilmesi amacıyla 21 Ocak 1923’te, cumhuriyetin ilanından yalnızca 3 ay önce özel bir kararname yayınlanıyor.

Söz konusu kararnamede “İzmit’te soğan ziraatının geliştirilmesi için İstanbul’dan ithal edilecek tohumluklardan gümrük vergisi alınmaması” kararı kamuoyuna duyuruluyor.

Cumhuriyetin ilk yıllarında soğan üretim merkezi olması planlanan İzmit’te şu anda tarım üretimi neredeyse sona erdi.

1950’li yıllarda başlayan sanayileşme hamlesinin merkezi konumunda olan kent kısa sürede yüzlerce fabrikayı 1. sınıf tarım arazilerine konuk etti.

Sanayi üretimi yükselirken, tarımsal üretim sona erdi.

Bu tarihin üzerinde yaşayanlar olarak biz hiçbir adım atamamışız, tarihi koruyamamışız…

Çıkan sütunlar, tapınaklar, saraylar hep çakıl taşı olmuş.

Kurtarabildiğimiz eserler yorganda pire kalır.

Bizim saygı göstermeyişimiz, bizim koruma altına almayışımız kent tarihini yok saymıyor elbette.

Şükür, hala yazılı kaynaklarımız, Roma dönemine ve daha eskilerine ait günümüze kadar gelen anlatılarımız var.

Onları okuyarak, onları anlatarak tarihimizi yaşatmaya çalışıyoruz.

*
‘Kent tarihi, ders bir’ diyerek devam etmek gerekiyor şimdi.

Diocletianus…

İzmit’te gelmiş geçmiş en önemli isim.

245 yılında doğdu, 312 yılında öldü.

20 Kasım 284 ile 1 Mayıs 305 tarihleri arasında Roma imparatoru olarak görev yaptı.

Eski adı Nicomedia olan İzmit’i, Roma’nın başkenti yapan Diocletianus, 305 yılında kentimizden adeta kaçtı.

Ağır bir hastalık geçirdiğini öğrenen Diocletianus, Dalmaçya’da bulunan, Adriyatik denizi kıyısındaki Salona’ya gitti. Burada lahana yetiştirmeye başladı.

İmparator görevini bırakıp emekli olduktan sonra ülke yönetiminde sorunlar yaşandı.

*
Roma İmparatorluğu’nun üst düzey görevlileri Diocletianus’u göreve dönmesi için ikna etmeye çabaladı.

Defalarca Dalmaçya’ya giden Romalılar imparatoru yeniden İzmit’e dönmeye, yönetimin başına geçmeye ikna edemedi.

Her gelen Romalıyla yakından ilgilenen Diocletianus, “Salona’da ellerimle yetiştirdiğim sebzeleri görseniz böyle girişimde bulunmayı asla düşünmezsiniz” diyerek taleplerin tamamını reddetti.

Lahana için imparatorluğunu ve İzmit’i elinin tersiyle bir kenara iten Diocletianus’u görmek isteyenler maalesef kentimizde göremezler.

Roma’nın başkenti İzmit’ten çıkarılan pek çok eserin yok olduğunu söylemiştik.

Yok olmayan eserlerin büyük bir kısmı ise İstanbul’a kaçırıldı.

İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.

Diocletianus heykelinin baş kısmı da o müze de yer alıyor.

Yolu düşenler, İzmit’e değer katan üstat Diocletianus’a uğrasın, kentlilerin selamını iletsin…

GALERİA VALERİA SİKKESİNİN AÇIKLANMASI

ÖN YÜZ: Galeria Valeria’nın sağa bakan portresi ve çevrede GAL VAL – ERIA AVG (GALERİA VALERİA EN YÜCE) yazısı…

ARKA YÜZ: Aşk Tanrıçası Afrodite (Roma döneminde Venüs adını alır) elma tutuyor. (Elma tutan kadın Havva anamızın cennette Adem ile elma yemesi ile ilişkilendirilir) Çevrede VENERI VICTR – ICI (VENÜSÜN ZAFERİ) yazısı ve sikkeyi basan görevlilerin kimliğini gösteren NK VL (Nümerik sembol) XC harfleri (monogramı) okunmaktadır.

“En altta ise SMN (Sakra Moneta Nikomedia- Nikomedia Kutsal Darphane) ifadesinin baş harfleri görülür.

Sikke Gemini müzayede firması tarafından Ocak 2012 tarihinde 25.000 USD fiyatla satılmıştır.

Sikkenin bir zamanlar İzmit’te doğup yaşadığına ve sonradan yad ellere gitmiş olduğundan kuşku duymamak gerekir…”

Katolik dünyasında Santa Barbara, Orthodoks Hristiyanlarca Aya Varvara olarak anılan, 14 yardımcı aziz/azizeden biri olan Azize Barbara’nın 4 Aralık tarihinde Nikomedia/İzmit’te azizelik mertebesine eriştiği kabul edilir.  Hristiyan toplumu için önemli işler başarmış yada üstün ahlaklı kişiler kilise tarafından aziz yada azize(Saint) ilan edilirdi. Nikomedia’lı Barbara da babası tarafından öldürüldükten sonra hristiyan inancında din uğruna şehit olanlar listesine girmiş, katolik ve ortodoks kilise takvimlerine göre düzenlenmiş azizler listelerinde Santa Barbara’nın Nikomedia’da şehit olduğu belirtilmiştir.

Öldürüldüğü Yer Nikomedia

Santa Barbara’nın babası tarafından öldürüldüğü yer ve mevkii hakkında değişik inanışlar mevcut olup Baronius’un kaynaklarında ısrarla ve önemle bahsettiği yer Nikomedia’dır. Ressam Domenico Ghirlandaio’nun Azize Barbara’nın öldürülmeden önceki tasvirlerinde de bir tepeden görünen deniz manzarası ile günümüzde İzmit’teki Nikomedia surları içinde kalan Bağçeşme Şehitler Korusu içindeki burç civarından görünen deniz manzarası ile uyuşmaktadır. Bununla birlikte hristiyanlığın ilk yıllarının(özellikle de 3. ve 4. yüzyıllar) şehitler çağı olarak adlandırıldığı dönemde Nikomedia “Şehitler Kenti” olarak anılmaktadır.

Fransa kralı XIV. Louis tarafından nadir sanat eserlerini toplamak üzere 1705 yılında Anadolu’ya gönderdiği Paul Lucas, Anadolu’da gezdiği yerler hakkında 1712 yılında yazdığı eserinde, İmre Tökeli ile olan görüşmesinde, Nikomedia’daki Aya Pandeleimon Manastırı(Günümüzde Yenidoğan Mahallesi’nin bulunduğu bölgede) hakkında verdiği bilgilerin yansıra Azize Barbara’nın hayatına dair bilgiler ve onun şehit olması sonrasında mezarı hakkında bilgiler mevcuttur. Paul Lucas’ın notlarında azize hakkında “Bir papaz beni buradan kente bir buçuk fersah uzaklıktaki(Yaklaşık 8km) Aya Pandeleimon Manastırı’na götürdü. Neredeyse yüz adım yürümüştük ki oldukça yüksek ve olağanüstü kalın iki ağaç fark ettim. Sanırım üç adam bile birini kucaklayamaz. Rumlar halk dilinde bunu “Kukuvya” olarak adlandırıyorlar.Bu ağaçların oldukça siyah, küçük meyveleri var. Olağanüstü olan her birinin gövdesinde açılmış deliğin içinde, ağaç tarafından sarmalanmış büyük bir kare taş bulunuyor. Bu taşlar on ayak yükseliğinde ve 3 ayak genişliğe sahipler ve yöredeki söylentiye göre  Azize Barbara’nın gömüldüğü yeri gösteriyorlar …”

Kemikleri 13. Yüzyılda İtalya’ya Taşınmış

Koruyucu azize olarak anılan Santa Barbara Hristiyan dünyasının en önemli azizelerinden biri olarak sayılmaktadır. Minyatür ve resimlerde çoğunlukla zincire bağlanmış ve kulenin içinde, elinde bir kitap ve başında tacıyla tasvir edilmiştir. Bazı görsellerde ise elinde kutsal kase ve ekmekle gösterilmiştir. Ölürken kendisi gibi şehit olan tüm hristiyanlar için şarap ve ekmeğin yardımını dilemiştir.  Vatikan dini kayıtlarına göre Azize Barbara’nın kemikleri muhtemelen 1225-1240 yılları arasında bir tarihte İtalya’daki Rieti Katedrali’ne taşınmış ve Papa III. Honorius tarafından kutsanmıştır. Özellikle katolik ve ortodoks mezhepleri tarafından en önemli ve saygı duyulan azizler listesinin başlarında yer alan Azize Barbara diğer hristiyan mezheplerince de saygı görmektedir.

Günümüzde dünya genelinde St. Barbara adı ile anılan birçok kent kent, coğrafi nokta ve yüzlerce kilise bulunmaktadır. Bunun yanında birçok kentin koruyucu azizesidir. 1891 yılında İzmit’te, günümüzde Acısu Vergi Dairesi’nin kuzey tarafındaki alanda St. Barbe(Santa Barbara) adına bir kilise ve kolej inşa edilmiştir. Azize Barbara dünya Hıristiyanlığı içinde en bilinen azizelerden biridir. Doğu ve batı kiliselerince Santa Barbara’nın Hristiyan inacındaki şöhreti ciltlerce kitap haline getirilip yayınlanmıştır.  Adına köyler, kentler, okullar, üniversiteler ve sayısız kilise ve şapeller kurulmuştur. Birçok Hıristiyan kadın Barbara adını taşır, yine birçok Hıristiyan için  “Koruyucu Aziz”dir. Dünya üzerinde madencilerin, denizcilerin, itfaiyecilerin ve karanlıkta işi olan herkesin “Kurtarıcı Azizesi” olmuştur. ABD ordusundaki bazı birliklere Santa Barbara nişanı verilmektedir. Santa Barbara olarak bilinen Azize için her yıl 4 Aralık “Azize Barbara Anma Günü” düzenlenmekte, çeşitli dini ayinlerle anılmaktadır. Vatikan’daki ünlü St. Peter Bazilikası’ndaki azizler sütununda Azize Barbara’nın da heykeli yer almaktadır.

Akın Ülkü Sevinç
04 Aralık  2023

3 Pencereli Oda

Yazımın konusu olan Azize Barbara net tarihi belli olmamakla birlikte değişik kaynaklara göre 3. Yüzyılda Heliopolis(Mısır) veya Nikomedia(İzmit)’te doğduğu rivayet edilir. Küçük bir kızken annesi ölen Barbara’ya, varlıklı bir asilzade ve pagan olan babası Dioscorus tarafından pagan tanrılarına nasıl ibadet edileceğini öğretmeye odaklı, konforlu bir yaşam alanı sunulmuş, onu dünyadan ve toplumdan uzak tutarak, putperest bir ibadetçi olarak kalacağını umut ederek ve evlenmesini istemediği için bir kuleye kapatmıştır. Babasının yolculuğa çıktığı bir zamanda Barbara, marangoz, duvarcı, çatıcı ustası işçilerin de yardımıyla Hristiyanlık inancına göre kutsal olan Holy Trinity(Baba, Oğul, Kutsal Ruh)’ye itafen odasına 3 pencere açtırmıştır. Barbara’nın hristiyanlık inancını seçtiğini ve kuledeki odasına doktor kılığında bir rahibin onu vaftiz ettiğini öğrenen babası pagan Dioscorus onu hapse mahkum etmiştir. Barbara ise hapiste kaldığı yere vuran ışık sızıntılarıyla yıkanıp ibadetine devam etmiştir. Babasının üç pencere hakkındaki sorusuna ”Bu üç pencere benim ruhumu aydınlatıyor. Baba, oğul ve kutsal ruh ve üçü birdir” diyerek Hristiyan olduğunu açıklamıştır.  Kızının bu cevabı üzerine çok sinirlenen babası Barbara’yı eyalet yöneticisi Martianus’a götürmeden önce çeşitli işkencelere maruz bırakmıştır.  Martianus ise ceza olarak, babasının kızının başını kılıçla kesmesi emrini vermiş ve bizzat baba Dioscorus kızı Barbara’nın kafasını keserek öldürmüş, bir rivayete göre başını kestikten hemen sonra bir başka rivayete göre ise eve dönerken yolda yıldırım çarpması sonucu ölmüştür.

Katolik dünyasında Santa Barbara, Orthodoks Hristiyanlarca Aya Varvara olarak anılan, 14 yardımcı aziz/azizeden biri olan Azize Barbara’nın 4 Aralık tarihinde Nikomedia/İzmit’te azizelik mertebesine eriştiği kabul edilir.  Hristiyan toplumu için önemli işler başarmış yada üstün ahlaklı kişiler kilise tarafından aziz yada azize(Saint) ilan edilirdi. Nikomedia’lı Barbara da babası tarafından öldürüldükten sonra hristiyan inancında din uğruna şehit olanlar listesine girmiş, katolik ve ortodoks kilise takvimlerine göre düzenlenmiş azizler listelerinde Santa Barbara’nın Nikomedia’da şehit olduğu belirtilmiştir.

Öldürüldüğü Yer Nikomedia

St. Barbara’nın babası tarafından öldürüldüğü yer ve mevkii hakkında değişik inanışlar mevcut olup Baronius’un kaynaklarında ısrarla ve önemle bahsettiği yer Nikomedia’dır. Ressam Domenico Ghirlandaio’nun Azize Barbara’nın öldürülmeden önceki tasvirlerinde de bir tepeden görünen deniz manzarası ile günümüzde İzmit’teki Nikomedia surları içinde kalan Bağçeşme Şehitler Korusu içindeki burç civarından görünen deniz manzarası ile uyuşmaktadır. Bununla birlikte hristiyanlığın ilk yıllarının(özellikle de 3. ve 4. yüzyıllar) şehitler çağı olarak adlandırıldığı dönemde Nikomedia “Şehitler Kenti” olarak anılmaktadır.

Fransa kralı XIV. Louis tarafından nadir sanat eserlerini toplamak üzere 1705 yılında Anadolu’ya gönderdiği Paul Lucas, Anadolu’da gezdiği yerler hakkında 1712 yılında yazdığı eserinde, İmre Tökeli ile olan görüşmesinde, Nikomedia’daki Aya Pandeleimon Manastırı(Günümüzde Yenidoğan Mahallesi’nin bulunduğu bölgede) hakkında verdiği bilgilerin yansıra Azize Barbara’nın hayatına dair bilgiler ve onun şehit olması sonrasında mezarı hakkında bilgiler mevcuttur. Paul Lucas’ın notlarında azize hakkında “Bir papaz beni buradan kente bir buçuk fersah uzaklıktaki(Yaklaşık 8km) Aya Pandeleimon Manastırı’na götürdü. Neredeyse yüz adım yürümüştük ki oldukça yüksek ve olağanüstü kalın iki ağaç fark ettim. Sanırım üç adam bile birini kucaklayamaz. Rumlar halk dilinde bunu “Kukuvya” olarak adlandırıyorlar.Bu ağaçların oldukça siyah, küçük meyveleri var. Olağanüstü olan her birinin gövdesinde açılmış deliğin içinde, ağaç tarafından sarmalanmış büyük bir kare taş bulunuyor. Bu taşlar on ayak yükseliğinde ve 3 ayak genişliğe sahipler ve yöredeki söylentiye göre  Azize Barbara’nın gömüldüğü yeri gösteriyorlar …”

Kemikleri 13. Yüzyılda İtalya’ya Taşınmış

Koruyucu azize olarak anılan St. Barbara Hristiyan dünyasının en önemli azizelerinden biri olarak sayılmaktadır. Minyatür ve resimlerde çoğunlukla zincire bağlanmış ve kulenin içinde, elinde bir kitap ve başında tacıyla tasvir edilmiştir. Bazı görsellerde ise elinde kutsal kase ve ekmekle gösterilmiştir. Ölürken kendisi gibi şehit olan tüm hristiyanlar için şarap ve ekmeğin yardımını dilemiştir.  Vatikan dini kayıtlarına göre Azize Barbara’nın kemikleri muhtemelen 1225-1240 yılları arasında bir tarihte İtalya’daki Rieti Katedrali’ne taşınmış ve Papa III. Honorius tarafından kutsanmıştır. Özellikle katolik ve ortodoks mezhepleri tarafından en önemli ve saygı duyulan azizler listesinin başlarında yer alan Azize Barbara diğer hristiyan mezheplerince de saygı görmektedir.

Günümüzde dünya genelinde St. Barbara adı ile anılan birçok kent kent, coğrafi nokta ve yüzlerce kilise bulunmaktadır. Bunun yanında birçok kentin koruyucu azizesidir. 1891 yılında İzmit’te, günümüzde Acısu Vergi Dairesi’nin kuzey tarafındaki alanda St. Barbe(Santa Barbara) adına bir kilise ve kolej inşa edilmiştir. Azize Barbara dünya Hıristiyanlığı içinde en bilinen azizelerden biridir. Doğu ve batı kiliselerince Santa Barbara’nın Hristiyan inacındaki şöhreti ciltlerce kitap haline getirilip yayınlanmıştır.  Adına köyler, kentler, okullar, üniversiteler ve sayısız kilise ve şapeller kurulmuştur. Birçok Hıristiyan kadın Barbara adını taşır, yine birçok Hıristiyan için  “Koruyucu Aziz”dir. Dünya üzerinde madencilerin, denizcilerin, itfaiyecilerin ve karanlıkta işi olan herkesin “Kurtarıcı Azizesi” olmuştur. ABD ordusundaki bazı birliklere Santa Barbara nişanı verilmektedir. St. Barbara olarak bilinen Azize için her yıl 4 Aralık “Azize Barbara Anma Günü” düzenlenmekte, çeşitli dini ayinlerle anılmaktadır. Vatikan’daki ünlü St. Peter Bazilikası’ndaki azizler sütununda Santa Barbara’nın da heykeli yer almaktadır.

Akın Ülkü Sevinç
02 Aralık  2022

“DÜNYA ÜZERİNDEKİ TEK ÖRNEKTİR”

Çukurbağ Mahallesi’nde kazılar devam ettikçe bölgede bir saray kompleksinin de var olduğunun anlaşıldığını kaydeden Hürriyet, “Doğu Roma’nın başkenti Nikomedia’da imparatorların kendileri için yaptırdığı bir saray bu. Bu saray kompleksinden çıkan rölyefler, heykeller, eşyalar o dönemin sosyokültürel yapısına ışık tutuyor. Başka bir önemli ayrıntıda şu; oradan çıkan rölyeflerin renkli oluşu. Aslında yapıldıkları dönemde bu eserlerin hepsi renkliymiş. Sonra bunlar yok olmuş. İşte Çukurbağ’dan çıkan bu rölyefler dünya üzerinde örneği olmayan renkli rölyeflerdir. Renklerini en iyi korumuş rölyeflerdir. Pigmentlerini kaybetmemiş dünya üzerindeki tek örnektir bu rölyefler” diye konuştu.

“YERİN ALTINDA ÇOK CİDDİ ESERLER OLDUĞUNU SÖYLEDİLER”

Hürriyet, sözlerini şöyle sürdürdü: “Biz, ‘Bu duran çalışmaları nasıl harekete geçiririz? Harekete geçirirsek bundan sonrasını nasıl yapmalıyız?’ diyerek önce kurtarma kazıları başlatmayı kendimize hedef koyduk. Kurtarma kazıları bittikten sonra da bir Arkeopark Projesi başlatalım dedik. Tüm bunların projesini oluşturduk, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yolunu tuttuk. Defalarca gittik anlattık, sunum yaptık. ‘Biz bu kurtarma kazılarına sponsor olmak istiyoruz’ dedik. Bu süreç iki senemizi aldı. Marka patent çalışmalarına da başladık. Birçok ilgili ismi İzmit Belediyesi adına patentledik. Başka bir adımımız ise bir vakıf kurma oldu. Nikomedia Kazıları İzmit Kültür Sanat ve Eğitim Vakfı’nı kurduk. Biz bunları yaparken bakanlıktan da protokol onayı geldi ve İzmit Belediyesi, Kültür Bakanlığı ile protokol yaptı. Kazı başkanlığının Müze Müdürlüğü olması kaydıyla kazı danışmanı Prof. Dr. Tuna Şare Ağtürk ve kazının da sponsoru İzmit Belediyesi. Yürütücüsü de bakanlık. Her şey tamam olunca aktif kazılara da bu yaz itibarıyla başladık. Alan güvenliğini aldık, bölgede kamulaştırılan bir evi yıktık, ardından da bir jeoradar (yer altı radarı) taraması yaptırdık. Jeoradar taramasını yapan hocalarımız yerin altında çok ciddi eserler olduğunu söylediler. Yani kazıldıkça gelecek olan eserler. Bu yaz başlanan kazılarda da yeni yeni eserler geldi. Bazı rölyeflerin tamamlayıcı parçaları ortaya çıktı.”

“EFES GİBİ BİR YER OLUŞURSA ÇOK KIYMETLİ OLACAK”

Yıllardır konuşulan ama adım atılmayan bir işin temelini attıklarını vurgulayan Hürriyet, “Somut bir adım attık. Şimdi bu aktif kazı bittikten sonra burada bir Arkeopark Projesi oluşursa, insanlar geldiğinde gezip göreceği bir alan oluşursa, bir Efes gibi bir yer oluşursa bu çok kıymetli olacak. Dünyanın gözü burada olacak. Sabırla bir somut alan oluşturmak istiyoruz. Ayrıca kasım veya aralık ayında İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde vakfımızın tekrar tanıtımını yapacağız. Bizim o dünyaya kendimizi tanıtmamız gerekiyor. Umuyoruz ki buradan çıkacak değerli eserlerle İzmit’in adı dünya arkeolojisinde önemli bir yer kazanacak” dedi.

GALERİA VALERİA SİKKESİNİN AÇIKLANMASI

ÖN YÜZ: Galeria Valeria’nın sağa bakan portresi ve çevrede GAL VAL – ERIA AVG (GALERİA VALERİA EN YÜCE) yazısı…

ARKA YÜZ: Aşk Tanrıçası Afrodite (Roma döneminde Venüs adını alır) elma tutuyor. (Elma tutan kadın Havva anamızın cennette Adem ile elma yemesi ile ilişkilendirilir) Çevrede VENERI VICTR – ICI (VENÜSÜN ZAFERİ) yazısı ve sikkeyi basan görevlilerin kimliğini gösteren NK VL (Nümerik sembol) XC harfleri (monogramı) okunmaktadır.

“En altta ise SMN (Sakra Moneta Nikomedia- Nikomedia Kutsal Darphane) ifadesinin baş harfleri görülür.

Sikke Gemini müzayede firması tarafından Ocak 2012 tarihinde 25.000 USD fiyatla satılmıştır.

Sikkenin bir zamanlar İzmit’te doğup yaşadığına ve sonradan yad ellere gitmiş olduğundan kuşku duymamak gerekir…”

21 YIL BOYUNCA İMPARATORDU

‘Kent tarihi, ders bir’ diyerek devam etmek gerekiyor şimdi. Diocletianus… İzmit’te gelmiş geçmiş en önemli isim. 245 yılında doğdu, 312 yılında öldü. 20 Kasım 284 ile 1 Mayıs 305 tarihleri arasında Roma imparatoru olarak görev yaptı. Eski adı Nicomedia olan İzmit’i, Roma’nın başkenti yapan Diocletianus, 305 yılında kentimizden adeta kaçtı. Ağır bir hastalık geçirdiğini öğrenen Diocletianus, Dalmaçya’da bulunan, Adriyatik denizi kıyısındaki Salona’ya gitti. Burada lahana yetiştirmeye başladı. İmparator görevini bırakıp emekli olduktan sonra ülke yönetiminde sorunlar yaşandı.

İKNA ETMEYE ÇALIŞTILAR

Roma İmparatorluğu’nun üst düzey görevlileri Diocletianus’u göreve dönmesi için ikna etmeye çabaladı. Defalarca Dalmaçya’ya giden Romalılar imparatoru yeniden İzmit’e dönmeye, yönetimin başına geçmeye ikna edemedi. Her gelen Romalıyla yakından ilgilenen Diocletianus, “Salona’da ellerimle yetiştirdiğim sebzeleri görseniz böyle girişimde bulunmayı asla düşünmezsiniz” diyerek taleplerin tamamını reddetti. Lahana için imparatorluğunu ve İzmit’i elinin tersiyle bir kenara iten Diocletianus’u görmek isteyenler maalesef kentimizde göremezler. Roma’nın başkenti İzmit’ten çıkarılan pek çok eserin yok olduğunu söylemiştik. Yok olmayan eserlerin büyük bir kısmı ise İstanbul’a kaçırıldı. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor. Diocletianus heykelinin baş kısmı da o müze de yer alıyor. Yolu düşenler, İzmit’e değer katan üstat Diocletianus’a uğrasın, kentlilerin selamını iletsin…

Bu şehir, 3 bin yıllık Nikomedia şehrinin üzerine inşa edilmiş…

Berbat bir yapılaşma örneğiyle yıllar boyunca kıymeti bilinmemiş.

Tarih turizmi açısından büyük potansiyel taşıyor.

Öyle ki ikinci bir Efes olabilecek zenginliği var.

Ancak bu vizyonu ortaya koyabilmek cesaret ve estetik algı ister.

Tarih turizmi estetik düşünen zihinlerle mümkün.

***

İzmit’te kazma vurduğunuz yerden tarih fışkırıyor.

İzmit Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet, kayıp Nikomedia’yı gün yüzüne çıkarmak için çok önemli adımlar attı.

Çukurbağ’da Nikomedia sarayının kazıları için çok emek verildi.

Sonunda Bakanlık da bu projeye omuz verdi.

Öyle kolay iş değil.

Ama inanılır ve vazgeçilmezse İzmit, tarih turizminin lokomotifi olacak yerlerden biri olabilir.

Böyle söyleyince hayal gibi geliyor.

Ama her şey önce hayal etmekle ardından inanmakla akabinde ise somut adım atmakla başlar.

***

Burada yapılacak kazılar için elbette para lazım.

İzmit Belediyesi, ayda 70 bin TL’lik bütçeyle buraya destek veriyor.

Bu desteğin artması için bir vakıf kuruldu.

Nikomedia Kazıları İzmit Kültür, Sanat Ve Eğitim Vakfı kısa süre önce kuruldu.

İzmit için samimi çalışmalar yapacak kişiler yönetiminde.

Bu iş biraz da gönül işi.

İzmit Belediye Meclisi’nde bu vakıfla protokol için bir önerge getirildi.

AKP ve MHP’li meclis üyeleri bu protokolü onaylamadı.

***

Cumhur İttifakı grubu, sudan bahanelerle bu yetkiyi vermedi.

Bakanlığın tarafı olduğu, İzmit’e faydası tartışılmayacak bu projenin önüne taş koymaktır bu.

Bu, estetikten, tarihten samimiyetten uzak bir karardır.

İzmit’in bir dünya şehri olması vizyonunun önüne konulmuş büyük bir engel.

Ben Cumhur İttifakı grubunun aklıselimle hareket ettiğini düşünmüyorum.

Böylesi kıymetli bir çalışmayı engelledikleri için tarih kendilerini affetmeyecek.

Bugün İzmit Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet’in basın toplantısı vardı.

Onlarca konu arasından en can yakıcı konu buydu.

Çünkü bu konu İzmit’in geçmişi ve geleceğini hiçe saymaktır.

Allah hidayet versin…

NİKOMEDİA’DAN GÜNÜMÜZE

HÜRRİYET, “VAZGEÇMEDİLER, DÜŞTÜLER AMA KALKTILAR”

“BU GÖSTERİYİ BİR KEZ DAHA İZLEYECEĞİZ”

KAZILAR RESMEN BAŞLADI

KÜLTÜREL GEZİLERİN BAŞARISI

Bu çerçevede kentimize yönelik kültürel turlar düzenlemeyi planlayan ve gezi noktalarını belirlemek üzere kentimize gelen Ahmet Faik Özbilge ve Erkan Eseroğlu şu görüşlerini paylaştı: “Başarı ile gerçekleştirdikleri kültürel gezilerini başarısı şu öğelere dayandırıyorlar: Sınırla sayıda katılımcı ile oluşan gruplar, olabildiğince alışılmışın dışında, zengin ve düzenli aralıklarla yenilenen programlar, gezilen bölgenin kültürel mirasını ve tarihini ve bugününü farklı yönleriyle anlatım, yoğun ve titiz bir ön çalışma sonucu belirlenen tur güzergahı.

İZMİT GEZİSİ KAÇINILMAZDI

Deneyimli rehberlerden oluşan 1001 İstanbul grubu olarak yaklaşık 10 yıldır, önce İstanbul’dan başlayarak Anadolu’nun en ücra köşelerine kadar, yaşadığımız coğrafyaların, bizi biz yapan kültürü ve mirası mümkün olduğu kadar her kesime yaşatmaya çalışıyoruz, diyorlar. Son günlerde adı yükselmekte olan İzmit’i yani, bir Roma başkenti Nicomedia’yi ihmal ettiğimizi fark ettik. Artık bir İzmit gezisi yapmamız kaçınılmazdı.

ROMA BAŞKENTİ İZMİT

Öyle gelir ki, binlerce yıllık geçmişi olsa bile o şehri kendimizden bağımsız düşünemeyiz, sanki bu şehir bizle birlikte var olmuştur, bu ne hoş bir duygudur. Oysa her şehir, kurulduğu günden bu yana bağrında yaşamış tüm insanların anılarının, ürettiklerinin ve inşa ettiklerinin toplamıdır. Hele bu kent bir Roma başkenti İzmit ise keşfetmenin de sonu yoktur.

SÜREKLİ ÖĞRENMEK

Yeter ki arada bir koşuşturmayı bırakıp keyifle gezinelim, yolumuz üstünde ne varsa hikayelerini öğrenelim. Sadece gözümüze çarpanları değil toprağın altında kalmış yapıları da öğrenelim. Bizden önce bu topraklarda yaşamışlara ve yaşanmışlıklara ilgisiz kalmayalım. Bu sokaklar, mahalleler ve şehir yıllar ve yüzyıllar önce nasıldı gözümüzde canlandırmaya çalışalım. Büyük bir bilgiçlikle “ben bu şehri avucumun içi gibi bilirim” demeden sürekli öğrenmek keşfetmek ve şaşırmak için çıkalım sokağa.

SEKA VE ÇUKURBAĞ

İşte bu düşünce ile geldiğimiz İzmit’te bugün inanılmaz güzelliklere şahit olduk. Kocaeli Müzesi’ndeki eserler, Seka ve Çukurbağ’daki Arkeolojik alanlar ve otoban kenarındaki Nekropol yarınlarda İzmit’in kaderini değiştirecek özellikte. İzmit’in balkonu diyebileceğimiz, fethin sembolü Orhan Camii, eski evler ve konaklarla bezeli Yukarı Pazar, Kapanca sokak, Hünkar Kasrı, Redif Dairesi, eşi olmayan gerçek bir Atatürk Evi olan ve sergideki objeleri ile hayranlık uyandıran Akköseoğlu Konağı, Fevziye Camii, Mimar Sinan’ın PertevPaşa Külliyesi ile kent bizi kendine hapsetti. Ayrıca köftesi – piyazı, pişmaniyesi ve Sütlü Nuriyesi. Bugün aklımızı burada bırakıp gidiyoruz. Ama 19 Eylül, Pazar günü ilk gezi grubumuzla geri geleceğiz. Eminim ki devamı da gelecek. İzmitliler bu değerlerine mutlak sahip çıkmalı ve geleceğe aktarmalı.”

21 YIL BOYUNCA İMPARATORDU

‘Kent tarihi, ders bir’ diyerek devam etmek gerekiyor şimdi. Diocletianus… İzmit’te gelmiş geçmiş en önemli isim. 245 yılında doğdu, 312 yılında öldü. 20 Kasım 284 ile 1 Mayıs 305 tarihleri arasında Roma imparatoru olarak görev yaptı. Eski adı Nicomedia olan İzmit’i, Roma’nın başkenti yapan Diocletianus, 305 yılında kentimizden adeta kaçtı. Ağır bir hastalık geçirdiğini öğrenen Diocletianus, Dalmaçya’da bulunan, Adriyatik denizi kıyısındaki Salona’ya gitti. Burada lahana yetiştirmeye başladı. İmparator görevini bırakıp emekli olduktan sonra ülke yönetiminde sorunlar yaşandı.

İKNA ETMEYE ÇALIŞTILAR

Roma İmparatorluğu’nun üst düzey görevlileri Diocletianus’u göreve dönmesi için ikna etmeye çabaladı. Defalarca Dalmaçya’ya giden Romalılar imparatoru yeniden İzmit’e dönmeye, yönetimin başına geçmeye ikna edemedi. Her gelen Romalıyla yakından ilgilenen Diocletianus, “Salona’da ellerimle yetiştirdiğim sebzeleri görseniz böyle girişimde bulunmayı asla düşünmezsiniz” diyerek taleplerin tamamını reddetti. Lahana için imparatorluğunu ve İzmit’i elinin tersiyle bir kenara iten Diocletianus’u görmek isteyenler maalesef kentimizde göremezler. Roma’nın başkenti İzmit’ten çıkarılan pek çok eserin yok olduğunu söylemiştik. Yok olmayan eserlerin büyük bir kısmı ise İstanbul’a kaçırıldı. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor. Diocletianus heykelinin baş kısmı da o müze de yer alıyor. Yolu düşenler, İzmit’e değer katan üstat Diocletianus’a uğrasın, kentlilerin selamını iletsin…

O estetik tarihin üzerinde ise günümüzde kibrit kutularından yüksek binalar dikildi.

Bir yanda asırlarca zamana meydan okuyan taş yapılar bir yanda her imkana rağmen ömrü 40 senelik binalar.

Kültür turizminin popülerliği her geçen zaman artıyor.

Roma’ya başkentlik yapmış bu topraklar nasıl oluyor da böylesine atıl kalıyor?

Nasıl oluyor da kültür turizmini bir asırlık yapılara sıkıştırıyoruz?

***

İzmit Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet, bugün bir basın toplantısı düzenledi.

Bir rüyadan bahsetti.

Bu rüya için ayrı ayrı dertlenen insanlar var.

Tarihi bilen, arkeolojiyle ilgilenen herkes, üzerinde bulunduğu topraklar için sürekli iç geçiriyor.

Hürriyet de bunlardan biri.

“Neden İzmit ikinci bir Efes olmasın?” Hürriyet ve ekibi bugün bir toplantı yaptı.

Nikomedia’yı gün yüzüne çıkarmak istediklerini anlattı.

Kocaeli Müze Müdürü Serkan Gedük, Oxford Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tuna Şare Ağtürk, Kültür Varlıkları Müzeler Genel Müdürü Gökhan Yazgı, Müzeler Daire Başkanı Bülent Gönültaş, Müzeler Genel Müdürlüğü Müdür Yardımcısı Dilek Karakuz gibi isimler bu toplantıda yerini aldı.

Hürriyet kararlı olduklarını kültür turizmi için bunu başaracaklarını söyledi.

***

Şüphesiz ki bu kararlılık ve bir yerinden başlamak sadece İzmit değil, Kocaeli değil tüm Doğu Marmara için önemli.

Bu basit sıradan bir girişim değil.

Tüm bölgede turizmi ve ekonomiyi canlandıracak bir projeden bahsediyorum.

Başlığımda “Hürriyet rüya görüyor” derken bu işin yapılamayacağını kastetmiyorum.

Rüya gibi bir proje bu.

En azından bunun için adım atılması mutluluk verici.

Bu projeye herkesin sahip çıkması lazım.

Kültür turizminden söz ederken, yaz turizmine de bunun katkısı büyük olacak.

Kocaeli, sahilleri yazın dolup taşan bir şehir.

Kandıra ve İzmit arasında kurulacak turizm köprüsünü hayal ediyorum.

***

İzmit’e gelenlerin Kandıra’yı da es geçmeyeceğini düşünüyor; heyecanlanıyorum.

Kocaeli’yi komple kalkındıracak büyük bir projeden bahsediyoruz.

Bunu sürekli vurguluyorum çünkü sanayi şehri Kocaeli’nin turizmle de aynı oranda ekonomik olarak büyüyebileceğini herkesin anlamasını istiyorum.

Bu rüyaya herkes destek vermeli.

Gerektiğinde Kocaeli Büyükşehir, gerektiğinde milletvekilleri sözü geçen, eli iş tutan herkes Kocaeli’nin talihini değiştirebilir.

Bakanlık desteği ise en önemlisi.

Belki çalışması yıllar sürer ama kesinlikle buna değer.

Ben Kocaeli’de yaşayan bir vatandaş olarak çok heyecan duydum.

Onun ötesinde çok mutlu oldum.

Sonuna kadar destekçisiyim.

İmkanlarım ölçüsünde bu projenin yanındayım.

KÜLTÜR BAKANLIĞI’YLA GÖRÜŞMELERİMİZ SÜRÜYOR

Tarihi milattan önce 3000’lere dayanan ve her karış toprağından tarih fışkıran İzmit, tarihi dokusuyla turizme açılmaya hazırlanıyor. Konuyla ilgili olarak göreve geldiği andan itibaren sıkı bir çalışmaya imza atan İzmit Belediye Başkanı Av. Fatma Kaplan Hürriyet, Nicomedia’nın Antik Roma’ya eş değer arkeolojik potansiyelini ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Bunun için Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile görüşen Başkan Hürriyet, Kocaeli‘nin kültür turizmini arttırmak istiyor.

ÇUKURBAĞ’DAN KARABURÇ’A

Konuyla ilgili olarak açıklamada bulunan İzmit Belediye Başkanı Hürriyet, “Yıllardır bakımsız kalarak kaderine terk edilen Karaburç’un aslına uygun olarak restore edilmesini, Çukurbağ kazı alanının genişletilerek toprak altında kalan kısmının ortaya çıkarılması gibi projelerimiz bulunuyor. Bunun için Kültür Bakanlığının bu konuda İzmit Belediyesine destek vermesi çok önemli. Bunun için Ankara ile sık sık görüşmelerimiz oluyor. İzmit’in tarihine sahip çıkmak, İzmit’e sahip çıkmaktır” dedi.

HOŞGÖRÜ KENTİ İZMİT’İ ORTAYA ÇIKARMALIYIZ

Binlerce yıllık geçmişiyle İzmit’in Körfez’e sıkışmış olmasını kabul edemeyeceğini dile getiren Başkan Hürriyet, “3000 yıllık tarihi geçmişe sahip olan ama sanayiyle Körfeze sıkışmış bir şehrin tarihine sahip çıkmamız gerekiyor. Her dönem kültür ve inançlarına saygı duyarak ‘Hoşgörü Kenti İzmit’i ortaya çıkarmak için Kültür Bakanlığı ile ortak projeleri hayata geçirmek için görüşmelerimiz devam ediyor. Çukurbağ kazı alanı, Paşa Suyu antik su kemerleri, Karaburç gibi pek çok tarihi alanı ayağa kaldırmak istiyoruz” dedi.