“HİÇBİR VERİYE ULAŞAMIYORDUK”

Atilla Ağırbaş, yaptığı açıklamada, kitabı yazmaya karar verdiklerinde kaynak sıkıntısı çektiklerini söyleyerek, “Hiçbir veriye ulaşamıyorduk, kaynak yoktu. Yazmaya başladıkça kanala girer gibi olduk. Odaklandık ve karşımıza kaynaklar, makaleler çıkmaya başladı. Onlardan beslendik. Doğu Roma İmparatorluğu dönemine ait kaynaklara ulaşmaya başladık. Ünlü tarihçilerden, yazarlardan Libanius’un, Tatianus’un kitaplarını okumaya başladım. Çeşitli yayınları ve özellikle İstanbul’daki İslam Araştırma Merkezi’nden, kütüphanelerden, İzmit’teki Nikomedia ile ilgili kaynakları bulmaya başladık. Kurgu toparlanmaya başladı” dedi.

“NİKOMEDİA BİLİNMİYOR”

Diokletianus dönemi, tetrarşi sistemi ve Konstantin’in yükselişi gibi karmaşık tarihi süreçleri romanın kurgusuna taşıdıklarını belirten Ağırbaş, “Bu kitapta ‘Nikomedia görünür olsun’ dedik. Çok gizlendi çünkü. Bir şehrin 46 yıl boyunca Roma İmparatorluğu’na başkentlik yaptığı bilinmiyor” diye konuştu.

“BİR ŞAHESER”

Bir İzmitli olarak bu eseri kaleme almayı sorumluluk olarak gördüğünü belirten Ağırbaş, şunları kaydetti: “Nikomedia’nın, İzmit’in üzerindeki ölü toprağını silkinip atması gerekiyor. Artık görünür olması gerekiyor. Bu kitap görünür olmanın başlangıcı. Diyoruz ki, ‘Gizlenme artık, çık, görünür ol’ Ben bu kitaptan büyük bir keyif alıyorum, aldım. Herkes kitabı okusun. Bence çok büyük yüreklilikle söylüyorum, bu bir şaheser. Dan Brown’un eseri kadar çok nitelikli, çok büyük şaheser. Burada alemlerden alemlere akıyorsunuz. Bu kitapta ilk defa kurgu içerisinde Nikomedia geçiyor”

“İNANILMAZ BİR SERÜVENDİ”

Kitabın diğer yazarı Ece Özbaş, eserin kurgusunun, var olduğuna inanılan “Hin, Bin, Yim, Rim, Tin, Sin ve Min” adlı 7 gizli kabile fikrinden doğduğunu anlattı. Konunun daha önce işlenmemiş olmasının kendisini cezbettiğini söyleyen Özbaş, “O süreçte Atilla Bey de Nikomedia ile ilgili bir romanı araştırıyordu. O da farklı bir roman kaleme alıyordu. Sonra ‘Bu kadar önemli bir medeniyetin içinde neden olmasın?’ diyerek serüvene bütün ağırlığıyla Nikomedia girdi. Sonra kurgu daha da zenginleşmeye başladı. İnanılmaz bir serüvendi. Atilla’nın eriştiği kaynaklar ve gidebildiği alanlar çok farklıydı” dedi.

“NİKOMEDİ’YI GÖRÜNÜR KILMAK İSTEDİK”

Yazar Ece Özbaş, 7 gizli kabile temasını Nikomedia tarihine bağlamak için Atilla Ağırbaş’ın henüz yayımlanmamış “Nikomedia Kahini” adlı eserindeki bir karakteri kullandıklarını kaydetti. Kurgu için İzmit’in tarihi mekanlarında çalıştıklarını vurgulayan Özbaş, şöyle konuştu: “Çeşitli mühürleri birleştirmek için burada Kapanca Sokak’ta, Terzibayırı’nda özel arkeolojik alan oluşturduk. Tabii ki kurgu bize ait, evren bize ait. Bunun üzerinden kurguyu İstanbul-Nikomedia arasında birleştirerek tamamladık. Şunu da yaptık; Kapanca’ya gittik, alanlar belirledik, oradaki bir oteli konuşlanma merkezi olarak seçtik. Araştırmalarımızı yapıp birleştirdik. Mekanları gezerek, iç gözümüzle görerek yazdık. Sonra fark ettik ki; Nikomedia ve İstanbul zaten birleşik. Burada sadece Nikomedia var. Gizli olan bu medeniyetin görünmesini istedim. Herkes her yeri kullandı ama maalesef Nikomedia gizli kaldı, onu görünür kılmak istedik. İstanbul’da misyoner gibi Nikomedia’yı anlatıyoruz. Sadece şunu demek istiyorum; İstanbul, Nikomedia’yı bilmiyor”

“TARİHİ UYDURMUYORUZ”

Romanın tarihi gerçeklere ne kadar bağlı kalındığı konusuna ise yazar Ece Özbaş, “Tarihi uydurmuyoruz. Hiçbir kitabımızda hiçbir bilgiyi kendimize göre uydurmuyoruz. Hepsi doğru bilgi, süzüyoruz. Hikaye tadında yazıyoruz. Çünkü hepimiz hikaye severiz” diye konuştu. Atilla Ağırbaş ise “Bu bir büyülü gerçeklik. Bunun içinde kurgumuzu yaparız ama içine gerçeklikleri koyarız. Kurgu içinde insanların, okuyucunun daha iyi anlayabilmesi için senaryolaştırıyoruz” şeklinde yanıt verdi.

“GERİ BİLDİRİM BEKLİYORUZ”

Okurlardan geri bildirim beklediklerini de ifade eden yazar Özbaş, “Takdir de etmeniz gerekmiyor. Bizi eleştirebilirsiniz. Biz eleştiriye açığız. Çünkü biz bunu size sunuyoruz, kendimizde bitirdik. Sevilmesini istiyoruz. Sevmeyebilirsiniz de. Ama bizi görün” ifadelerini kullandı.

Öncelikle, Papa’nın İznik’i ziyaret etmek istemesinin nedeni, Hristiyanlık tarihinin en önemli olaylarından biri olan İznik Konsilinin 1.700. yıldönümünü anmak ve tarihi olayın geçtiği yerde sembolik ve dini bir anlam taşımaktır.

Peki İznik konsil toplantısı nedir? MS 325 yılında dönemin Roma İmparatoru Konstantin’in çağrısıyla İznik’te (o zamanki adıyla Nikaia) toplanan konsil, Hristiyanlık tarihinde ilk evrensel (ekümenik) konsil olarak kabul edilir. Bu konsilde, Hristiyan inançlarının temelini oluşturan Nikaia İnanç Bildirgesi (Nicene Creed) kabul edilmiştir.

İznik Konsili, Hristiyanlık içinde çıkan inanç ayrılıklarını çözmek ve kilise birliğini sağlamak amacıyla toplanmıştır. Özellikle o dönemde büyük bir tartışma konusu olan Arianizm adlı öğretiye karşı Hristiyan inancının resmi çizgilerini belirlemek için yapılmıştır. Papa’nın böyle bir ziyareti, sadece dini değil; tarihsel, kültürel ve diplomatik boyutları olan çok katmanlı bir anlam taşır.

Ancak, gerek akademik camiada gerekse medyada pek dillendirilmeyen, yukarıda kısaca bahsettiğim İznik konsilinin toplanmasına yol açan dünya tarihine yol veren ve o dönem Roma İmparatorluk başkenti olan Nikomedia’da yaşanmış bir gerçek var.

Hristiyanlığın başladığı 30’lu yıllardan 4. yüzyıl başlarına kadar pagan inancın hüküm sürdüğü Roma İmparatorluğu sınırları içerisinde tek tanrılı dinlere inanmak suç sayılıyordu, cezasıysa ölüm ve mal varlığına el konulmasıydı. Yaklaşık 300 yıl boyunca özellikle hristiyan inanca sahip Roma vatandaşları büyük zulümler görmüş, milyonlarcası öldürülmüştü.

MS. 11 Kasım 308 tarihinde bugünkü Avusturya’nın Petronell (Antik dönemdeki adıyla Carnuntum) kentinde dönemin 4 Roma imparatoru bir toplantı yapıp imparatorluk sınırları içerisinde yaşanan bu din zulmünün imparatorluğun geleceğini tehlikeye sokacağı görüşünde birleşerek din hoşgörüsü getirme kararı aldılar. Bu toplantı sonrasında, getirilecek din hoşgörüsünün içeriği ve detayları tartışılmış, belirlenmiş ve karara bağlanmıştır. Bu toplantıdan 3 yıl sonra 30 Nisan 311 tarihinde, kentimizin eski adı olan Nikomedia, Roma İmparatorluğu’nun başkentiyken, dönemin imparatoru Galerius Nikomedia’dan “Nikomedia Din Sebestisi Fermanı | Edict Of Tolerance Of Nicomedia”nı yayınlamıştır. Bu ferman gereği; herkes kendi dinini özgürce yaşayabileceği emredilmiş, suç sayılan bu durumdan dolayı el konulan mal varlıklarının da geri iadesi sağlanmıştır. Bu ferman, dünya tarihinde yayınlanan ilk din serbestisi fermanı olarak da tarihe geçmiştir. İlk fermandan 2 yıl sonra, içeriği genişletilerek o dönem varolan tüm dinlere serbesti getirecek biçimde ikinci bir ferman olan “Milano Hoşgörü Fermanı | Edict Of Tolerance Of Mailand” fermanı yine Nikomedia’dan yayınlanmıştır.

Sonuç olarak, tarihsel hiyeraşide, İzmit hem İznik’in hem de İstanbul’un büyük ağabeyidir.

ENSAR VE TÜGVA’YLA İMZALANMIŞTI

Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Kocaeli Müze Müdürlüğü ile yapılan protokol, Nikomedia Vakfı’nın kuruluşunu ve çalışmalarını resmileştirmişti. Ancak, bu önemli girişim, Nikomedia Vakfı ile yapılacak protokolün Ak Parti ve MHP’nin oylarıyla engellenmesiyle sekteye uğramıştı. Yine de İzmit Belediyesi’nin eski Ak Partili yönetimi döneminde, Ensar Vakfı ve TÜGVA gibi Ak Partili isimlerle ilişkili vakıflara yapılan onlarca yıllık protokoller ve sağlanan ayni ve nakdi destekler akıllarda kalan bir gerçeklik olarak duruyordu. O dönem yapılan 10, 25 yıllık protokoller, sonraki belediye yönetimlerinin adeta hareket alanını kısıtlamış, bu vakıflar tarafından kentin değerli tarihi yapılarının kullanım hakkı dahi el değiştirmişti.

İZMİT’İN GELİŞİMİNE ENGELDİ

Bu kararlar, kent tarihinin yanı sıra, İzmit’in sosyo-ekonomik gelişimine de engel teşkil eden bir tavır olarak değerlendirilmişti. Ancak, 31 Mart yerel seçim sonuçlarıyla İzmit’te yeni bir dönem başlamış oldu. CHP’nin meclis çoğunluğunu ve belediye başkanlığını kazanması ile birlikte, bu tür engellemelerin aşılması ve kentin tarihi mirasının korunarak turizme kazandırılması için yeni bir fırsat doğmuş oldu. Bugün gerçekleştirilen ilk meclis toplantısında CHP Grubu’nun oy çokluğu ile söz konusu İzmit Kültür Sanat Ve Eğitim Vakfı ile 10 yıl süreyle işbirliği protokolü imzalandı.

OY ÇOKLUĞU İLE KABUL EDİLDİ

Konuyla ilgili konuşan Ak Partili Hayrettin Ünlü, “Geçtiğimiz dönem protokolde vakfa para aktarımı gündemdeydi. Bu sebeple karşı çıkmıştık.” dedi. Yapılan oylama sonrasında karar oy çokluğu ile kabul edildi.

Hürriyet: En güzel cevabı seçimde halkımız verdi!

İzmit’te nezaket havası!

İzmit’te komisyon üyeleri belirlendi!

İzmit’e yeni aquapark

İzmit kreş müdürlüğü resmen kuruldu!

TÜGVA ile protokol iptal edildi!

İzmit’te kadınlar dönemi

CHP’liler İzmit’te çoğunluğu sağladı! Ensar Vakfı protokolü iptal

Kısaca kentin tarihsel gelişim sürecine bakarsak, İzmit bölgesindeki ilk yerleşim Megaralı denizciler tarafından kurulan Astakos’dur. Astakos, M.Ö. 8 yüzyıl sonlarında İzmit’in güneyinde Başiskele mevkiinde Megaralılarca kurulmuş bir Helen kolonisidir. Deniz ve kara ulaşımına uygun olduğundan bir liman kenti olarak gelişmiştir. M.Ö. 262 yılında Astakoz halkı, bugünkü İzmit’in bulunduğu alanda kurulan bölgeye yerleşmiş ve o dönem Bithynia Kralı olan kent 1. Nikomedes dolayısıyla Nikomedia adını almıştır. Nikomedia, M.S. 284 yılında Roma İmparatoru Diocletianus’la başlayıp M.S. 330 yılında I. Constantinus’un Konstantinople’ü yani İstanbul’u başkent ilan etmesine kadar 46 yıl boyunca Roma İmparatorluğuna başkentlik yapmıştır. 1337 yılına kadar Bizans’ın egemenliğinde kalan bölge 1337 yılında Osmanlı Sancağı olmuştur. 28 Haziran 1921 yılında önce İngiliz sonra Yunan işgalinden kurtarılmıştır. Bu bölgede kurulan kentlerin adları sırasıyla Olibya, Astakoz, Nikomedia, İznikmid, İzmid ve son olarak da günümüzde bildiğimiz adıyla İzmit olmuştur.

İzmit tarih boyunca yaşadığı doğal afetler, çarpık ve plansız kentleşme, kaçak kazılar ve çeşitli insan faktörleri nedeniyle bugün Nikomedia’nın çok az somut mirası görülebilir durumdadır. Nikomedia’nın ve kültürel yönlerinin tanıtımı üzerine bazı akademik araştırmalar ve küçük ölçekli projeler olmasına rağmen, yeterli seviyede değildir.

Türkiye bağlamında Nikomedia ile ilgili çok az akademik yayın bulunmaktadır. Bu da Nikomedia’nın Türk akademik dünyasının yeterince ilgisini toplayamadığını göstermektedir. Antik İzmit yani Nikomedia kentinin ihtişamını tarihçi-yazar Onur Şahna’nın 18 yıllık çalışmaları sonucunda ortaya çıkardığı “İzmit Tarihi İllüstrasyonları” projesinde yer alan eserlerden rahatlıkla görebiliyoruz.

Kentin tarihsel geçmişi ulusal ve uluslararası alanda yeteri kadar tanınır ve bilinir olmamasının yanı sıra, kent sakinlerinin önemli bir kısmı da şehirlerinin var olan tarihi değerinin farkında değildir. Ve hep şu soru sorulur; “İyi de kardeşim, nerede bu Nikomedia?”

Bu görsel eksikliği sanatsal motivasyonla telafi etmek amacıyla yola çıkan Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümü mezunu tarihçi ve sanatçı Onur Şahna’nın 18 yılı aşkın bir emeğinin ürünü olan “İzmit Tarihi İllüstrasyonları” yer almaktadır. Her bir eser ortalama dört aylık yoğun ve hassas bir emeğin ürünü olup, eserlerin yaratımında dönemin mimarisi, kentin topografyası ve Antikçağ’ın diğer kentleri de dikkate alınarak; İzmit’e ilişkin seyahatnameler, antik metinler, sikkeler, arkeolojik kazı raporları, tarihsel bulgu ve belgeler kullanılmış ve böylece bilimsel kurguya dayalı illüstrasyonların ortaya çıkması sağlanmıştır. Söz konusu bu illüstrasyonların dışında uzun bir çalışmanın ardından 18. ve 19. yüzyıllarda yolu İzmit’e düşen yerli ve yabancı seyyahların kente dair çizdikleri eserler de çalışma kapsamına alınmıştır.

“İzmit Tarihi İllüstrasyonları” projesini başkanlığını yaptığım Art Nicomedia Kültür Sanat Derneği çatısı altında Eylül ayı içerisinde İzmitli tarih ve sanatseverlerle buluşturduk. Proje içeriğinde eski İzmit’in Astakoz, Roma ve Osmanlı dönemlerine dair toplam 21 illüstrasyon bulunmaktadır.

Bu eserlerin bir kısmı Ocak 2014 tarihinde İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda iki hafta süreyle sergilenmiş, bir kısmı da Kasım 2016’dan bu yana İzmit’te açılan SEKA Kağıt Müzesi’nde müze envanterine kayıtlı olarak kalıcı şekilde sergilenmektedir. Özellikle antik döneme ait, dünyada eşi benzeri olmayan eserler şimdiye değin pek çok bilimsel yayında ve akademik çalışmada kullanıldı, kullanılmaya da devam etmektedir.

“İzmit Tarihi İllüstrasyonları”nın oluşturduğu görsel atmosfer sayesinde akademisyenleri yakın gelecekte İzmit’in saklı kalmış kültürel mirasını ortaya çıkarmak için daha fazla araştırma ve bilimsel çalışma üretmeye motive edecektir. Diğer yandan, İzmit kent tarihinin kilit paydaşları olan politika yapıcılar, akademisyenler ve yerel halk arasında akademik ve bilimsel bir hava yaratmak, kent tarihi ile ilgili daha fazla bilimsel araştırma ve yayın yapılması teşvik etmektir. Sadece akademisyenler değil yerel ve ulusal sanatçıların da sanat eserlerini üretirken İzmit tarihini göz önünde bulunduracak olması açısından değerlidir.

Ve bu kent, herbiri eşşiz, özgün ve çok değerli eserleri, tarih bilimi ve sanatla yoğurup farkındalık yaratarak kente kazandıran tarihçi ve sanatçı Onur Şahna’ya ne kadar teşekkür etse azdır.

İzmit Tarihi İllüstrasyonları 3D Sergi Videosunu izlemek için linki tıklayın

Akın Ülkü Sevinç
12 Ocak 2023

Öncelikle antik tiyatrolar hakkında genel bilgiler vermek istiyorum. Tiyatronun kökeni antik Yunan dönemlerinde atılırken şarap tanrısı olup, şarabın sosyal ve faydalı etkilerini temsil eden Dionysos için yapılan şenliklerle tiyatronun kökeni atılmıştır. Bağ bozumu tanrısı da olan Dionysos’a ithaf edilen bağ bozumu şenlikleri, tiyatronun oluşumu için önemli olmuş ve zamanla devlet festivalleri doğmuştur. Antik dönemde inşa edilen tiyatrolar genellikle bir yamaca yaslı, denize veya dağlara bakacak şekilde konumlandırılırdı. Bu manzara dekorun doğal bir parçasını oluştururdu. Antik tiyatro yapılarında üç temel mimari öğe zamanla oluşmuş ve böylelikle tiyatronun mimari yapısı ortaya çıkmıştır;

1-Orkestra: Daire formunda olup, sıkıştırılmış topraktan meydana gelmiş sahne ya da alandır. Roma Dönemi’nde yarım daire şeklindeyken, Yunan tiyatrosunda tam daire olmuş; oyunların oynandığı, koronun bulunduğu, dans edilen alan olmuştur.

2-Cavea veya Theatron: Yarım daire formunda olup, izleyicilerin oturma yeridir. Taş malzemeden inşa edilmiştir.

3-Skene yani Sahne (Fon): Oyuncuların oyunlarını oynadıkları kısımken birçok unsuru da içinde barındırmıştır. Sahne binasının tiyatro eşyalarını saklamak, dekor oluşturmak, oyunculara kostüm değiştirmeleri için mekan sağlamak gibi bölümleri içermiştir. İlk dönemler bu işler için çadır kurulurken, sonradan mimari haline gelmiştir. İlk ortaya çıktığı zamanlar sahne yüksek değilken, sonradan yükselmiştir. Önceleri sade bir sahne binası inşa edilirken sonradan çok katlı olarak inşa edilmiştir.

Antik kentlerin sahip olduğu tiyatroların büyüklüğü kentlerin prestijinin bir göstergesiydi. Antik tiyatroların lokasyonlarının belirlenmesinde güneşin konumu ve rüzgarların yönü de önemli olur ve seyircinin soğuk rüzgarlar almaması, güneşin izleyicileri rahatsız etmemesi önemsenirdi (genelde manzara seyretmeleri de ön planda tutulmuştur). Tiyatro ile ilgili konularda başkanlık Dionysos mabedinin başrahibine aitti. Yunanistan’da tiyatro giriş ücreti agonelerde (müsabakalar) iki obol’dü. Şeref misafirlerinin giriş ücreti şehir kasasından karşılanırdı. Diğer seyirciler tiyatro gişesinden giriş için kurşun, kemik ve fildişinden marka satın alırlardı. Seyirciler arasında huzuru tesis etmek için özel memurlar görevlendirilirdi. Müsabakalara katılan sanatçılara verilen ödül ve yolluklar sponsor veya şehir kasasından karşılanırdı. Helenistik çağda tiyatro festivalleri tanrıların şerefine düzenlenirken, Roma devrinde bu tip olaylar yalnız halkın eğlenmesi içindi.

Gelelim Nikomedia antik tiyatrosuna … Türkiye genelinde irili ufaklı 300 den fazla antik tiyatro bulunmaktadır. Bunların başında Efes ve Aspendos antik tiyatroları gelmektedir. Söylev sanatı ustası Libanius Nikomedia’dan “Körfezin üzerine parıldayan sarayın yanı sıra tüm kenti süsleyen tiyatro ile değişik yapılardan yansıyan daha da parlak ışıkları tanımlayabilmek zordu” şeklinde bahsetmiştir. Yine Libanius’un gözünde Nikomedia’daki en değerli binalar saray ve kentin ortasında yüksek bir yamaçtaki tiyatro idi. Kentin Orhan mahallesi yamacındaki antik tiyatrosu, grekoromen tarzda eğimli bir arazi üzerinde ve denize hakim bir konumdadır. Yirmi beş bin kişilik olduğu var sayılan tiyatroya ait oturma sıraları, yamaçların üst kısımlarında yer yer görülebilmektedir. Nikomedia’daki daha küçük ölçekte bir başka tiyatro ise Tepecik Mahallesi’nde olduğu düşünülmektedir. Bu ikincisinin bir odeon(Antik Yunan’da, konserler verilen, şiirler okunan, oyunlar oynanan, genellikle dikdörtgen biçiminde, üzeri kapalı yapı) ya da bouleterion(Belediye Binası) olma olasığı da vardır.

İşte retorik (söylev sanatı) ustası Libanius’un ağzından Nikomedia:

“Hangi kent daha güzeldi? Dört misli büyüdüğü ancak bu gelişimin kent halkının bacaklarını ne denli yorduğu hususunda sözü uzatmayacağım. Güzelliğine ve getirilerine diğerlerince ancak erişilebildi, aşılamadı: İleriye doğru toprakları ve kolları ile denizi kucakladı. Sahilde yükseldi ve boydan boya kenti ikiye ayıran sütunlu caddeyle bezendi. Alçak bölgelerden kaleye doğru selviler gibi yükselen kamu binaları görkemli, özeller ise çekici idi, derelerle sulanan, bahçelerle çevrili evler bir diğerinin yukarısında yükseliyordu . Kurul odaları, hitabet okulları, tapınaklarının çokluğu, hamamlarının muhteşemliği ve limanının büyüklüğü gördüğüm ancak anlatamadıklarım. Tek söyleyebileceğim İznik’ten oraya sık sık gidişimizde yoldaki sohbet konumuz, her şeyiyle verimli ağaç ve toprakları, ailelerimiz ile arkadaşlarımız yanı sıra eski bilgelik idi. Ancak tepelerin dolambaçlı yollarından geçip 150 stadia uzaklıkta verimli toprak ve bahçeler yanı sıra deniz trafiği ile kent belirince diğer konular sessizliğe gömülüp tüm konu Nikomedia’a dönüştü. Ayrıca denizciler ve kürek çekmedeki çabaları ile balıkları ağ ya da kanca ile avlamaları doğal olarak gezginlerin ilgisini cezbediyordu. Ama gözlerimize hükmeden güzelliği ile kentin görünümü daha ilgi çekiciydi. Bu kentin surları içinde büyümüş olanlarla onu ilk kez görenlerin duyguları aynı idi. Körfezin üzerine parıldayan sarayın yanı sıra tüm kenti süsleyen tiyatro ile değişik yapılardan yansıyan daha da parlak ışıkları tanımlayabilmek zordu. Kutsal bir görüntüymüşcesine saygı duyarak yola devam ettik; Khalkedon (Kadıköy)’e doğru ilerlerken yolun yapısı görmemizi engelledikçe dönüp dönüp bakmak zorunda kaldık. Bu bir ziyafete ara vermek gibi bir şeydi.”

Görsel delillerin bugün yokluğuna karşın antik dönem seyahatnameleri, sikkeler ve yazılı kaynaklar Nikomedia’da en az bir tane tiyatro olduğunu göstermektedir. Kent bugün de olduğu gibi antik dönemde de körfeze doğru uzanan tepe yamaçlarına kurulmuştu ve Libanius’a göre yoğun olarak bir araya sıkışmış, servi bahçeleri gibi yokuşlardan aşağı inen, gerek özel gerek kamu yapılarını kapsıyordu. Helenistik ve Roma dönemine ait surlar altıncı yüzyılda hala ayakta durmakta ve bir keşişler binasını da kapsayarak tüm kenti çevrelemekteydi. Söz konusu bina geri kalan bölümüyle çağdaş bir kuleyi içeriyordu. Libanius’un gözünde en değerli binalar, saray ve kentin ortasında yüksek bir yamaçtaki tiyatro idi.

Gerçekleşmesi söylemesi kadar kolay olmasa da Nikomedia antik tiyatrosu ortaya çıkarıldığında İzmit kenti turizm anlamında bambaşka bir seviyeye ulaşacak, turizm gelirleri, bu sektöre bağlı iş kollarında istihdam ve kentin dünya çapında bilinirliği artacaktır.

Öncelikle, İzmit tarih boyunca yaşadığı doğal afetler ve insan faktörleri nedeniyle bugün Nikomedia’nın çok az somut mirası görülebilir durumdadır. Antik kaynaklar, Nikomedia bölgesinde son 2000 yılda 300’e yakın büyük deprem ve 40 civarında tsunami olduğunu göstermektedir. Ancak tarihi boyunca şiddetli depremlerle yıkılan şehir her seferinde yeniden inşa edilmiş, üzerinde 2300 yıldır aralıksız yaşam olan bir yerleşim yeridir. Bu durum İzmit’in jeopolitik öneminden kaynaklanmaktadır. Tarih boyunca ticaret güzergahları üzerinde yer almıştır. Korunaklı bir iç deniz olmasından dolayı her zaman donanma kenti olmuştur. Roma İmparatorluğu’na 46 sene başkentlik yapmıştır. İzmit tarihsel hiyerarşide İstanbul’un ağabeyidir. İzmit’ten geçmeden avrupaya gidemezsiniz.

İzmit kentindeki mevcut yerleşimlerin bazıları özellikle son 50 yıldan fazla bir süredir arkeolojik sit alanlarında inşa edilmiştir. Antik kent Nikomedia’nın üzerine Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde kentsel alanlar inşa edilmiş ve günümüze kadar çok az somut miras kalabilmiş, bu da somut kültürel mirasların kent belleğinden kopmasına neden olmuştur. Kocaeli gibi sanayileşmiş bir şehirde istihdam fırsatları bulmak için ülkenin az gelişmiş bölgelerinden gelen yoğun göç hareketleri ile bu sorunu derinleşmiştir. İzmit’in tarihi mirası dikkate alınmadan, kontrolsüz konutlar ve kentin plansız genişlemesi nedeniyle Nikomedia’nın önemli arkeolojik kalıntıları feda edilmiştir.

İzmit’te yaşayanların çoğu yaşadığı şehrin tarihi değerinin farkında bile değildir. İzmit sınırları içerisinde tescilli 500’ü aşkın kültür varlığı bulunmaktadır. Örneğin şehir merkezine 1 dk mesafedeki tarihi tren garının arkasında, 6.000 kayıtlı Nikomedia mirasının(madeni paralar, etnografik eşyalar, heykeller ve mermer yapı kalıntıları) sergilendiği bir arkeoloji müzesi bulunmaktadır. Bu müzeye gelen ziyaretçi sayısı 2.500-3.000/ay civarındadır, bu da toplam İzmit nüfusunun (yaklaşık 400 bin) sadece %0.7’sinin müzeyi ziyaret ettiği anlamına gelmektedir. Kasr-ı Hümayun, Pertev Paşa Camii, Fevziye Camii, Atatürk ve Redif Müzesi gibi tarihi yapıların önünden her gün onbinlerce insan geçmekte ancak günlük yaşam telaşı, koşturmacası arasında bu tarihi yapılar kentte yaşayanların tarihsel ve kültürsel anlamda ilgisini çekmemektedir. Diğer bir önemli nokta da bölgeye yoğun göçtür. 1970’lerin ortalarından itibaren, ülkenin farklı bölgelerinden istihdam umudu için büyük miktarda iç göç akışı şehrin bir alanı haline gelmiştir. Göç nedeniyle İzmit/Kocaeli, İstanbul’dan sonra nüfus yoğunluğunun en fazla yaşandığı ikinci şehir konumuna gelmiştir.

Bir başka sorun, Nikomedia kalıntıları üzerindeki bilimsel arkeolojik çalışmalar İzmit şehir merkezinde küçük bir alanı kapsamaktadır. Bu küçük alandaki Nikomedia bulguları bir müzede sergilenmek için yeterlidir, ancak bunun için daha büyük müze alanlarına ihtiyaç olduğu aşikardır. Diğer bir neden, siyasi önceliklerin farklılıklarıdır, ne yazık ki İzmit’in tarihi zenginliği kültürel politika bağlamında hiçbir zaman öncelikli bir gündem olmamıştır. Yine, özellikle son 50 yılda ortaya çıkan plansız, çok yoğun ve düzensiz konutlaşma, Nikomedia kültürel mirasını ortaya çıkarmayı neredeyse imkansız hale getirmektedir. Bununla birlikte son iki yılda Kocaeli Müze Müdürlüğü öncülüğünde kent arkeoloji çalışmaları gözle görülür bir ivme kazanmıştır.

Özellikle kentteki antik dönem mirasın tahrip olmasına neden olan bir başka husus yasadışı kazılar ve define avcılarıdır. Sanayi kentine sıkıştırılan antik Nikomedia’nın bilimsel kazılarla gün yüzüne çıkarılamaması, kaçak definecelerin tahribatına açık olması, yerel halkın koruma bilincini ve sahiplik duygusunu engellemektedir. Kolluk kuvvetlerinin büyük çabalarına rağmen kaçak kazı faaliyetleri tam anlamıyla engellenememektedir. Bu durum, antik dönem miraslarının ortaya çıkmadan yok olmasına neden olmaktadır.

Son olarak, Nikomedia’nın ve kültürel yönlerinin tanıtımı üzerine bazı akademik araştırmalar ve küçük ölçekli projeler olmasına rağmen, yeterli seviyede değildir. Türkiye bağlamında Nikomedia ile ilgili çok az akademik yayın bulunmaktadır. Bu da tarihsel önemi büyük olan Nikomedia’nın Türk akademik dünyasının yeterince ilgisini toplayamadığını göstermektedir.

Bu yazımda tarihsel ve kültürel somut mirasının %90’ı hala keşfedilmemiş İzmit’in bu bağlamda yaşadığı sorunları dile getirmeye çalıştım. Sonraki yazılarımda bu sorunlarla ilgili olarak, üzerinde uzun yıllardır kafa yorduğumuz, planladığımız somut çözüm önerilerim de olacak.

Yukarıda değindiğim sorunların çözümü elbette hiç kolay olmayan, uzun vadeli işler. Ancak bu sorunlar çözüldüğünde yada çözülmeye başladığında, sanayi kenti olarak bilinen, tarihsel bilinirlik açısından Türkiye’nin en talihsiz kenti İzmit zaman içerisinde bambaşka bir kent kimliğine bürünecek, turizm sektöründe yeni iş kolları açılacak, buna bağlı olarak istihdam artacak, kent esnafı, otel ve restoranların kazançları çoğalacak ve kent estetiği tarif edemeyeceğimiz ölçüde değer kazanacaktır.

“AÇIKLIK GETİRMEK AMACIYLA…”

Nikomedia Kazıları İzmit Kültür Sanat ve Eğitim Vakfı Başkan Yardımcısı Feyzullah Yavuz Ulugün ve Genel Sekreter Hakime Özgüven imzasıyla yapılan açıklamanın tam metni şöyle: “Son günlerde vakfımızla ilgili kamuoyunda yer alan farklı haberlere açıklık getirebilmek amacıyla, Nikomedia Kazıları İzmit Kültür Sanat ve Eğitim Vakfı’nın kuruluş ve varoluş amacını, tekrar paylaşma ihtiyacı doğmuştur. Vakfımızın kuruluşunun temeli; 14 Temmuz 2021 tarihinde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Müdürlüğü ile İzmit Belediye Başkanlığı arasında imzalanan Çukurbağ Kurtarma Kazıları Protokolü ile atılmıştır. Bu protokol doğrultusunda Çukurbağ Kurtarma Kazıları Projesi, halen Kocaeli Arkeoloji Müze Müdürlüğü Başkanlığı ve Doç. Dr. Tuna Şare Ağtürk bilimsel danışmanlığında devam etmektedir. Şu ana kadar ulaşılan buluntular, uluslararası arkeoloji dünyasında hayranlık uyandıracak ve hedefleri daha da yükseltecek düzeydedir. Bu bilimsel gayretler, kentte bir kabuk değişimine yol açmakta ve kentimizin kültür ve turizme yönelik gelirlerinin büyümesini amaçlamaktadır.

VAKFIN KURULUŞ AMAÇLARI NELER

Resmi tescili 21 Nisan 2022 tarihinde sonuçlanan Nikomedia Kazıları İzmit Kültür Sanat ve Eğitim Vakfı’nın öncelikli kuruluş amacı; Bithynia Krallık ve Roma İmparatorluk başkenti Nikomedia’nın, Dünya Kültür Mirası içindeki öneminin ortaya çıkarılması ve arkeoloji-sanat tarihi dünyasındaki haklı yerini alabilmesidir.

UNESCO Dünya Tarihi Miras listesinde yer alabilmesi ülküsünü gelecek kuşaklara aktarabilecek, İzmit şehrini Kültür ve Turizm alanında öne çıkaracak misyon ve vizyon sahiplerince kurulan vakfın, gerçekleştirmek üzere yola çıktığı projelerden bazıları aşağıdaki şekildedir:

• İzmit Nikomedia Antik Şehri’ndeki arkeolojik kazıları desteklemek, fonlara başvurmak,
• İzmit Nikomedia Antik Şehri’nin sosyal, ekonomik ve kültürel zenginliğini duyurmak,
• İzmit Nikomedia Antik Şehri’nin folklorik ve etnografik çalışmalarının yanı sıra Hoşgörü Fermanı gibi diğer kültür, sanat, tarih, eğitim ve kültür turizminin gelişmesi paydasında herkesi bir idealde buluşturacak projeleri hayata geçirmek, kamu projeleri üretmek,
• Nikomedia’nın kültür turizmi potansiyelini yurt içi ve yurt dışında sürdürülebilir projelerle buluşturmak, kısa zamanda “Başkent Nikomedia” temalı turizmi başlatmak,
• Kocaeli Arkeoloji ve Etnoğrafya Müzesi’nin mevcut sergi alanlarını genişletmek ve mevcut potansiyelini arttırmak,

• Uzun vadede Bithynia Krallığı ve Roma İmparatorluk başkenti olarak bölgenin tüm buluntularını sergilemek üzere çok daha büyük ve görkemli Bithynia Müzesi’nin yapılması için çalışmalar yapmak, fonlar yaratmak,
• İzmit tarihinin tüm dönemlerini içeren akademik çalışmaları genişletmek, bu konuda maddi manevi kaynaklar yaratarak akademik burslar vermek,
• Bölge halkı ile birlikte İzmit Nikomedia Antik Şehri’nin dünya mirasına sahip çıkacak müşterek projelerini çoğaltmak,
• Ulusal ve Uluslararası sempozyum, panel, sunum ve yayınları çoğaltmak ve destek vermek.
• Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) bünyesinde bölgemizi kalkındıracak uygun fonlara başvurmak, projelerle başvuruları çoğaltmak,
• Yurtiçi ve yurtdışında konuyla ilgili paydaşlarla buluşabilmek amaçlı düzenli e-bültenler hazırlayarak, ulaştırmak,
• İzmit Nikomedia Antik Şehri’nin tüm kültürel mirasını bütüncül ele alan, çeşitli dillerde görsel belgesel filmler çekmek ve uluslararası platformlarda düzenli yayınlamak,
• Mevcut diğer STK’lar ile devlet kurumları ile bu konularda ortak projeler yaparak İzmit Şehri’nin Unesco Dünya Tarihi Mirası listesinde yer almasını sağlayabilmektir.

Görüldüğü üzere siyasi ve şahsi gailelerden uzak ve bağımsız olarak vakfımızın amaçları, arkeolojik kazılar dışında da kentimizin tarih ve turizm çevrelerinde hak ettiği konuma ulaşabilmesi için, kültür, sanat ve eğitim projelerinin de hayata geçirilmesi için tüm kurumlar ve kişilerle işbirliği yapmaktır. İzmit Nikomedia Antik Şehri’nin kültürel mirası ve ekonomik refahı için doğru olan hep birlikte aynı paydada hareket etmek, sürdürülebilir ve aktarılabilir projeleri hayata geçirerek; gelecek nesillerle buluşturabilmektir.

“HÜRRİYET, BU GÖREVİ KABUL ETMEDİ”

İzmit Belediye Başkanı unvanı doğrultusunda, göreve geldiği dönemden itibaren T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Müdürlüğü ile gereken tüm resmi görüşmeleri kararlılıkla yürüten Av. Fatma Kaplan Hürriyet; Belediye Başkanlığı görevi dışında, bir İzmitli hemşerimiz olarak vakfımızın da kurucu mütevelli üyesidir. Bu konudaki emeği, gayreti ve motivasyonu nedeniyle, vakfımızın kurucu yönetim kurulu başkanı olmasını arzuladığımız Sayın Hürriyet, bu görevi kabul etmemiş ancak kurucu mütevellilerimiz ile yönetim ve denetim kurulu üyelerimizin talep ve fikir birliği ile Vakıf Başkanı seçilmiştir. Av. Fatma Kaplan Hürriyet, sivil inisiyatifi ve ileri vizyonu ile yürüttüğü Vakıf Başkanlığı görevini, İzmit Şehrinin kalkınarak dünya çapında çığır açacak projelerle buluşabilmesi için vakfımızın diğer kurucuları gibi resmi mesaisinin dışında gönüllü olarak yürütmekte olup bu zorlu projeye cesaret edebilen, azmi ve gayreti ile bu çabayı başarı ile sonuçlandıran kişi olarak da vakfımızın başkanı konumundadır. Belediye Başkanı ve sivil vatandaşlık arasında en başta kendisinin çizdiği çizgiye, vakfımız da saygı duymakta ve tamamıyla siyasi ve bireysel ajandalar dışında hareket etmektedir. İçimizdeki tek dürtü kent sevgisidir. Kent olarak bu gaye etrafında bütünleşebildiğimiz ölçüde başarılı olabiliriz.”

“VAKFIMIZ HERKESTEN VE HER KURUMDAN BAĞIMSIZ”

Geçtiğimiz günlerde yerel basınımızda da yer alan tartışmalar nedeniyle kuruluş ve varoluş amaçlarını bir kez daha paylaşma gereğini hissettiğimiz Vakfımızın konumunun tamamen tarafsız, sosyal fayda hedefli, herkese ve her kuruma eşit mesafede duran sivil inisiyatif olarak kurumsal bir yapı olduğunu bir kez daha vurguluyoruz. Vakfımızın tarafsızlığı ve şeffaflığının daha da iyi anlaşılabilmesi için, kurumsal ve şeffaf çalışan diğer birçok STK gibi, gelir-gider şeffaflığımızı her an herkesin sorgulayabileceği “Açık Açık Platformu”na üye olma çalışmalarının başlatıldığını da bu vesile ile paylaşmak isteriz. Sonuç olarak vakfımız; herkesten ve her kurumdan bağımsız olarak, İzmit Nikomedia Antik Şehri’nin hak ettiği değere ulaşabilmesi için sonuna dek şeffaf, sorgulanabilir ve sosyal faydayı esas alarak; aynı şekilde eşdeğerde projeler üreten diğer tüm STK’lar ve kurumlar ile işbirliği içinde çalışmalarına devam etmekte olup, sivil kimliği ile Genel Kurul tarafından Başkanlığa seçilen Sayın Fatma Kaplan Hürriyet ve beraberindeki yönetim üyelerinin sürdürülebilir, sorgulanabilir ve şeffaflık ilkeleri ışığında davranarak çalıştığının bilinmesi konusunu siz değerli kamuoyu ile paylaşıyoruz.”

3000 BİN YILLIK NİKOMEDİA!

Bundan 2 buçuk yıl önce bu kentin 3000 bin yıllık Nikomedia tarihi için projeye başladık. Çukurbağ kazılarının canlandırılması ve bu kentin kayıp şehri artık kayıp olmasın istedik. Bu kent ikinci bir Efes olacak kıymetli bir zenginliğe sahip. Biz bu kazıları bakanlıkla protokolle ayağa kaldırırken bu çalışmalar için kaynak yaratılması için vakıf kurmuştuk. Hatta lansmanını da Arkeoloji Müzesi bahçesinde yaptık. Vakıfla belediye olarak bir protokol yapmak istedik. AKP ve MHP grubu reddetti. Bu ret kendi bakanlıklarına da bir ret!

AKP VE MHP HAYIR DEDİ

Biz bu işi zaten bakanlıkla yapıyoruz. Bir tarafında bakanlık olan proje hangi akla ret oluyor şaşırıyoruz. Biz dünya mirasına Nicomedia’yı kazandırmak istedik. Kenti siyaset uğruna feda ettiler. Niceomedia demek tarih ve turizm demek. Kent için gelir kapısı demek. AKP ve MHP hayır diyor. Ayni ve nakdi yardım yapılmaması ve görev süresinin sınırlı kalması gerekçesiyle saçma bir şekilde kabul etmiyor. Biz zaten en az 70 bin lira para aktarıyoruz. Ayni olarak destekleyemeyeceksek neden meclise getirelim.

TÜGVA VE ENSAR’A 25 YILLIK PROTKOLLE HER ŞEYİ VERDİLER!

Bu kentte 25 yıllık vakıflar yapıldı. TÜGVA ve Ensar’la yaptılar. Yetmezmiş gibi yer tahsis edecek kadar, terliğine kadar aldıkları ne istedilerse verdikleri vakıflarına keseyi açtılar. Bu kent için katma değer yaratacak vakfa hayır diyor. Vicdanı olan herkes bunun ne kadar yanlış olduğunu görüyor. Bu İzmit’in geleceğine atılmış bir balta. İzmit’in geleceğine verdikleri bu zarar için Allah’a havale ediyoruz! Vatandaş, memnun olur diye hayır dediklerini biliyoruz.”

GENİŞ KATILIM

“İDEALİMİZDEN VAZGEÇMEDİK”

“CİDDİ EMEK VERİYORUZ”

“BU KENT İÇİN BÜYÜK BİR KAYIPTI”

ROMA İMPARATORLUĞUNUN BAŞKENTİ

“TARİHE SAHİP ÇIKMAMIZ GEREKİYORDU”

“PROTOKOLE İMZA ATTIK”

“ANKARA İLE TEMASA GEÇTİK”

BAŞKAN YAPILAN ÇALIŞMALARI ANLATTI

“BÜYÜK BİR ADIM”

“KÜLTÜREL ZENGİNLİK DUYURULMALI”

“KENTLİ BİLİNCİ GELİŞTİRİLMELİ”

“VAKFIMIZIN TESCİLİNİ GERÇEKLEŞTİRDİK”

TEŞEKKÜR ETTİ

RENKLİ RÖLYEFLERE DEĞİNDİ

ESERLERİN DETAYLI İNCELEMESİ

NİKOMEDYANIN ALTIN ÇAĞI

“BUGÜN BİR RÜYA GERÇEK OLUYOR”

VAKFIN GÖREV DAĞILIMI

YÖNETİM KURULU ÜYELERİ

DENETİM KURULU ÜYELERİ

MÜTEVELLİ ÜYELERİ

VAKFIN ONUR ÜYELERİ

KİTAP TANITIMI YAPILDI

GEÇMİŞ, GELECEK İLE BULUŞTURULACAK

Kentin sahip olduğu zenginliklerin gün yüzüne çıkarılması, Antik Nikomedia arkeolojik kazılarının desteklenmesi ve Nikomedia antik mirasının UNESCO Dünya Tarihi Miras Listesinde yer alabilmesi amacıyla kurulan Nikomedia Kazıları İzmit Kültür, Sanat ve Eğitim Vakfı’nın tescili, resmi olarak 21 Nisan 2022 tarihinde gerçekleşmişti. Vakıf, içerisinde birçok kültürel zenginliği barındıran Kayıp Şehir Nikomedia’yı kentin kültür hazinesine kazandırarak İzmit’in bir kültür ve turizm şehri olması, turizm gelirlerini arttırmayı ve son olarak da bir tarihi ortaya çıkarmayı hedefliyor.

O estetik tarihin üzerinde ise günümüzde kibrit kutularından yüksek binalar dikildi.

Bir yanda asırlarca zamana meydan okuyan taş yapılar bir yanda her imkana rağmen ömrü 40 senelik binalar.

Kültür turizminin popülerliği her geçen zaman artıyor.

Roma’ya başkentlik yapmış bu topraklar nasıl oluyor da böylesine atıl kalıyor?

Nasıl oluyor da kültür turizmini bir asırlık yapılara sıkıştırıyoruz?

***

İzmit Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet, bugün bir basın toplantısı düzenledi.

Bir rüyadan bahsetti.

Bu rüya için ayrı ayrı dertlenen insanlar var.

Tarihi bilen, arkeolojiyle ilgilenen herkes, üzerinde bulunduğu topraklar için sürekli iç geçiriyor.

Hürriyet de bunlardan biri.

“Neden İzmit ikinci bir Efes olmasın?” Hürriyet ve ekibi bugün bir toplantı yaptı.

Nikomedia’yı gün yüzüne çıkarmak istediklerini anlattı.

Kocaeli Müze Müdürü Serkan Gedük, Oxford Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tuna Şare Ağtürk, Kültür Varlıkları Müzeler Genel Müdürü Gökhan Yazgı, Müzeler Daire Başkanı Bülent Gönültaş, Müzeler Genel Müdürlüğü Müdür Yardımcısı Dilek Karakuz gibi isimler bu toplantıda yerini aldı.

Hürriyet kararlı olduklarını kültür turizmi için bunu başaracaklarını söyledi.

***

Şüphesiz ki bu kararlılık ve bir yerinden başlamak sadece İzmit değil, Kocaeli değil tüm Doğu Marmara için önemli.

Bu basit sıradan bir girişim değil.

Tüm bölgede turizmi ve ekonomiyi canlandıracak bir projeden bahsediyorum.

Başlığımda “Hürriyet rüya görüyor” derken bu işin yapılamayacağını kastetmiyorum.

Rüya gibi bir proje bu.

En azından bunun için adım atılması mutluluk verici.

Bu projeye herkesin sahip çıkması lazım.

Kültür turizminden söz ederken, yaz turizmine de bunun katkısı büyük olacak.

Kocaeli, sahilleri yazın dolup taşan bir şehir.

Kandıra ve İzmit arasında kurulacak turizm köprüsünü hayal ediyorum.

***

İzmit’e gelenlerin Kandıra’yı da es geçmeyeceğini düşünüyor; heyecanlanıyorum.

Kocaeli’yi komple kalkındıracak büyük bir projeden bahsediyoruz.

Bunu sürekli vurguluyorum çünkü sanayi şehri Kocaeli’nin turizmle de aynı oranda ekonomik olarak büyüyebileceğini herkesin anlamasını istiyorum.

Bu rüyaya herkes destek vermeli.

Gerektiğinde Kocaeli Büyükşehir, gerektiğinde milletvekilleri sözü geçen, eli iş tutan herkes Kocaeli’nin talihini değiştirebilir.

Bakanlık desteği ise en önemlisi.

Belki çalışması yıllar sürer ama kesinlikle buna değer.

Ben Kocaeli’de yaşayan bir vatandaş olarak çok heyecan duydum.

Onun ötesinde çok mutlu oldum.

Sonuna kadar destekçisiyim.

İmkanlarım ölçüsünde bu projenin yanındayım.