“BU MAKİNELER İLERİ MÜHENDİSLİK ÖRNEĞİ”

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Müzeler Şefi Hüseyin Saban, müzede sergilenen makinelerin dönemin ileri mühendislik örnekleri olduğunu belirtti. Makinelerin yaklaşık yüzde 90’ının Alman menşeli olduğunu aktaran Saban, “1934’lü yıllarda Almanya’dan trenlerle getirilen parçalar burada monte edildi. O dönemin endüstriyel üretim standartlarına göre oldukça gelişmiş bir sistem kurulmuş” dedi.

“TÜRKİYE’NİN İLK KAĞIT MÜHENDİSLERİ BURADA YETİŞTİ”

İlk yıllarda üretim hattında Alman mühendislerin görev yaptığını, kurulum ve ilk işletme süreçlerinin onların kontrolünde yürütüldüğünü anlatan Saban, aynı dönemde Türk gençlerinin de çıraklık ve kalfalık sistemiyle üretim hattında eğitim aldığını kaydederek, “1950’li yıllara gelindiğinde tesis tamamen Türk mühendis ve ustaların kontrolüne geçti. Yani burada yalnızca kağıt üretilmedi; aynı zamanda Türkiye’nin ilk kağıt mühendisleri ve ustaları da yetişti” diye konuştu.

TEK BAŞINA ÜRETİM HATTI

Fabrikanın en eski üretim hattını oluşturan “1 numaralı kağıt makinesi” hakkında teknik bilgiler veren Saban, J.M. Voith firmasına ait 1934 yapımı makinenin 70 metre uzunluğunda ve 2,65 metre eninde olduğunu dile getirdi. Saban, makinenin tek başına komple bir üretim hattı gibi çalıştığını belirterek, şöyle konuştu:
“Sistem; oluşum bölümü, pres sistemi, 48 kurutma silindiri ve perdah kalenderden oluşuyor. Tüm üniteler mekanik olarak senkronize çalışacak şekilde tasarlanmış. Hamur ilk olarak tel bölümünde ince bir tabaka halinde yayılıyor. Vakum sistemiyle suyun büyük kısmı burada uzaklaştırılıyor. Ardından pres bölümünde mekanik basınç uygulanarak nem oranı düşürülüyor. Daha sonra 48 silindirli kurutma grubuna giriyor. Silindirler kademeli ısı transferi sağlayarak kağıdın kontrollü şekilde kurumasını sağlıyor. Son aşamada kalender bölümünde yüzey düzgünlüğü ve kalınlık standardı sağlanarak bobin haline getiriliyor.”

HAMUR HAZIRLAMADA FİZİKSEL PARÇALAMA SÜRECİ

Hamur hattındaki makinelerin üretim kalitesi açısından kritik öneme sahip olduğunu vurgulayan Saban, “Schleifer makinesi”nin tomrukları yüksek mukavemetli taş sistemiyle mekanik olarak liflerine ayırdığını, bunun tamamen fiziksel bir parçalama süreci olduğunu anlattı. Liflerin daha sonra teksif makinelerinde elenerek yabancı maddelerden arındırıldığını ifade eden Saban, “Refiner’lar lifleri saçaklandırarak yüzey alanını artırıyor. Liflerin birbirine tutunma kapasitesi bu aşamada yükseliyor. Bu da doğrudan kağıdın mukavemet değerini etkiliyor. Yani dayanıklılık burada belirleniyor. Politiks çoklu karıştırıcı sistemdir. Hamurun homojenliği, yoğunluğu ve katkı maddelerinin dağılımı bu aşamada kontrol edilir. Üretimde kalite standardının korunması için kritik bir ünitedir” şeklinde konuştu.

“DÖNEMİNİN ENDÜSTRİYEL MÜHENDİSLİK ÖRNEĞİ”

Saban, enerji altyapısının da mekanik üretim sistemine entegre planlandığını bildirerek, sözlerini şöyle tamamladı: “1934’lü yıllara ait Siemens marka elektrik panosu hala sergileniyor. Alternatörle üretilen enerji bu pano üzerinden dağıtılıyordu. Güç santrali sistemi, beş ayrı üretim hattına enerji sağlayacak şekilde tasarlanmıştı. Schleifer’den başlayan süreç, teksif, refiner ve hamur depoları üzerinden 1 numaralı kağıt makinesine ulaşıyordu. Tüm makineler entegre bir sistem olarak çalışarak üretimi tamamlıyordu. Bu yapı, döneminin tam anlamıyla endüstriyel mühendislik örneğidir.”

TÜRKİYE’NİN İLK SANAYİ KURULUŞUYDU

Mustafa Kemal Atatürk döneminde Türkiye’nin çağdaşlaşması yolundaki en önemli yatırımlardan birisi Seka Kağıt Fabrikası’ydı. 1934 yılında kurulan söz konusu fabrika Cumhuriyet tarihinin ilk sanayi kuruluşu olmasının yanı sıra Türkiye’nin kağıt sanayideki en önemli yatırımlarından birisi olmuştu.

AK PARTİ DÖNEMİNDE KAPANDI

Ak Parti’nin 2002 yılında iktidara gelmesiyle birlikte satmaya başladığı cumhuriyet dönemindeki fabrikalardan Seka Kağıt Fabrikası da nasibini almıştı. Söz konusu fabrika 2005 yılında Sümer Holding ile birleştirilerek kapatıldı. Seka Kağıt Fabrikası’nın alanı ise daha sonra da müze olarak ziyaretçilerin kullanımına sunuldu.

LOJMANLAR KÜLTÜR EVLERİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜ

Seka Kağıt Fabrikası’nın alanı içerisinde yer alan ve fabrikadaki mühendislerin yanı sıra önemli yöneticilerle misafirlerin konakladığı tek katlı özel lojmanlar ise yıllar içerisinde kültür evlerine dönüştürüldü. Bugün bölge üzerinde Balkan Kültür Evi, Kuzey Kafkas Kültür Evi, Kocaeli Üniversitesi Rektörlüğü Kültür Evi, Azerbaycan Haydar Aliyev Kültür Evi bulunuyor.

KOÜ’YE DEVREDİLECEK

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin ekim ayı meclis toplantısında ise Seka’daki söz konusu devasa alanın Kocaeli Üniversitesi’ne devri görüşülerek karara bağlanacak. Kozluk Mahallesi’nde yer alan taşınmazlara 5’inci gündem maddesinde görüşülerek karara bağlanacak. Kocaeli Üniversitesi’nin mevcuttaki kültür evlerini boşaltıp boşaltmayacağı ise bilinmiyor.

KÜLTÜR EVİ OLACAK

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin ekim ayı meclis toplantısındaki gündem maddesinde şu ifadeler yer aldı: “Plan ve Bütçe Komisyonu’nun, İzmit İlçesi, Kozluk Mahallesi, 3319 ada 1 parsel sayılı taşınmazda yer alan 228,58 m² yüzölçümlü, 5 No’lu binanın Kültür Evi olarak kullanılmak üzere Kocaeli Üniversitesi adına yeniden tahsis edilmesi, tahsis süre ve şartlarının belirlenmesi, tahsise ilişkin protokol yapılması ve konuyla ilgili olarak Başkanlık Makamına yetki verilmesi ile ilgili raporu.”

“Bazı makineler hala çalışıyor”

Müzenin kuruluş sürecinde de görev aldığını belirten Günay, “Seka Kağıt Müzesi yetkilileri talepte bulunduğunda her zaman yardıma geliyoruz. Makinelerin bakımlarını yapıyoruz. Müzede bulunan 3-4 makine hala çalışır durumda. Ben makinelerin özelliklerini biliyorum. Bakımlarını yaparak, daha iyi bir sergi sağlıyoruz” diye konuştu.

140 yıllık

Şaban Günay, müzedeki eserler arasında dikkat çekici özelliğe sahip zarf makinesinin 1884 yılında üretildiği bilgisini vererek, “Almanya’da üretildi. Biz çalışırken bazı müzelerden talip olanlar oldu. Fabrikanın zarf ihtiyacını karşıladığı için veremedik ama kendi müzemize nasipmiş. El birliğiyle kurduğumuz Seka Kağıt Müzesinde sergileniyor. Makinenin en büyük özelliği üzerinde görmüş olduğunuz tüm hareketleri tek milden alması. Tüm gücünü altında bulunan milden alıyor” şeklinde konuştu.

“Müzede hatıralar yaşatılıyor”

Müzede sadece SEKA Kağıt Fabrikası’nda kullanılan makine ve teçhizatların sergilenmediğini, aynı zamanda emek veren işçilerin hatıralarının yaşatıldığına dikkat çeken Şaban Günay, “Emekli olan arkadaşlarımın hatıralarının yaşatılması, onların çocuklarının, aile üyelerinin hazırladığımız müzeye gelmeler, tanık olmaları, hatıraları yaşatmaları çok güzel. Zaten bu çalışmalar onlar için yapıldı. İhmal etmesinler, müzemizi ziyaret etsinler” ifadelerini kullandı.

“Davetiyeyi bastım ve ihtar cezası aldım”

Günay, çalıştığı yıllarda unutamadığı bir hatırasını da paylaşarak, “Yıllar önce fabrikada çalışan arkadaşlarımızın düğün davetiyeleri zarf makinesinde basılırdı. Aslında davetiye basmak yasaktı. Fakat amirlerden davetiye basan oluyordu. Fabrikada çalışan bir arkadaşımız yanımıza gelmişti, davetiye bastırmak istedi. Yasak diye geri göndermiştik. Arkasından uzun süre baktım ve ‘Ben bu arkadaşımızın davetiyesini basacağım’ dedim. Davetiyesini aldım ve bastım. Yakalandık tabii. O yüzden ihtar cezası almıştım. Bu da güzel bir hatıra olarak kaldı” dedi.

“Babam 30 yıl burada çalıştı”

Ailesiyle birlikte müzeyi ziyaret eden Halil Şenel ise “İstanbul Tuzla’da yaşıyorum. Babam bu fabrikada 30 yıl çalıştı. Bizde müzeyi ziyaret etmek istedik. Nasıl çalışmalar, neler yapmışlar hepsini görmüş olduk” diye konuştu.

Eskişehir Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. Yüksel Şahin, Kocaeli Üniversitesi’nden Öğr. Gör. Toprak Temel, Sakarya Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Pınar Çınar, Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Nevbahar Göksel, Uzman Modelist Özlem Çevirgen, İstanbul Nişantaşı Üniversitesi’nden Öğr. Gör. Ferhat Dumanlı, Art Direktör Görsel Efekt Uzmanı Oğuzhan Edman, Art Direktör Uzman Fotoğrafçı Tolga Kolçak ve Moda Akademisi uzman eğitmen kadrosundan oluşan jüri üyeleriyle sınavlar uygulamalı olarak gerçekleştirildi.

UZMAN JURİLER

Alanında uzman jüri üyelerinin katıldığı; moda koleksiyon geliştirme, perakende koleksiyonu planlama ve uygulama, erkek ve kadın modelistlik, bilgisayarlı kalıp gerber, dikim teknikleri, drapaj, bilgisayarlı tasarım, görsel mağazacılık ve vitrin tasarımı branşlarında yapılan uygulama sınavlarında kursiyer adayları başarılı olabilmek için ter döktü. Moda tasarım alanında duyulan ihtiyaca yönelik açılan ve fiziki donanımı ile oldukça beğeni toplayan Moda Akademisi geleceğin moda tasarımcısı olmak isteyen gençlerle buluşmak için gün sayıyor. Dokuma, tasarım, modelistlik, dijital tasarım, drapaj ve dikiş olmak üzere 6 ayrı atölyeyle bu alanda faaliyet gösterecek olan Moda Akademisi, Kocaeli’nde adeta moda tasarım alanında yeni bir trend oluşturacak.

ASİL LİSTELERİN İLANI 25 EYLÜL’DE

Moda Akademisi’nde hazırlanan tüm eğitim programları, sektörün ihtiyaçlarına odaklanarak geliştirildi ve alanında uzman akademisyenler tarafından titizlikle tasarlandı. Son teknolojik cihazlar ile donatılmış eğitim ortamı, sektör deneyimine sahip eğitmenler ve akademisyenlerle yapılacak eğitimlerle moda sektörüne yönelik teknik bilgiye sahip, uygulamalı deneyim kazanmış mezunlar yetiştirmek hedefleniyor. Asil listelerin ilanı 25 Eylül saat 14.00’te www.istihdamakademileri.com web sayfasında yayınlanacak.

“BENİ ÇOK HEYECANLANDIRDI”

Moda Akademi’sinin açılmış olmasına çok mutlu olduğunu ifade eden Eskişehir Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. Yüksel Şahin, “Kocaeli Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde bir moda akademisi oluşturulması beni çok heyecanlandırdı. Geleceğin modacılarının yetişeceği bu akademinin organizasyonunda bulunmaktan ve eğitim kadrosunda yer almaktan çok mutluyum. Teknik çizim, kalıp çıkarma, tasarım oluşturma ve manken üzerinde çalışma gibi iyice düşünülmüş atölyelerin burada yer alması ileride yapılacak çalışmaların ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Buranın açılmış olması Kocaeli için, Kocaelili gençler için bir şans. Moda Akademisi, Kocaeli’yi adeta ileriye taşımış” dedi.

“AMACIMIZ, KURSİYERLERİMİZİ SEKTÖRE KAZNANDIRMAK”

Kocaeli Üniversitesi’nden Öğr. Gör. Toprak Temel ise konuşmasında, “Kocaeli’de moda akademisinin açılması bizleri çok heyecanlandırdı. Akademinin iç yapısı ve fiziksel donanımı, sektöre yeni bir eğilim kazandırdı. Burada mevcut olan eğitim enerjisi oldukça etkileyici. Mekân ve tasarım ilişkisi benim için iç içe geçmiş bir bütünlük oluşturuyor. Amacımız, buraya gelen kursiyerlerimize en iyi şekilde eğitim vererek onları sektöre kazandırmak” diye konuştu.

“SINAVLARI ADİL VE ŞEFFAF BİR ŞEKİLDE GERÇEKLEŞTİRİYORUZ”

Moda Akademisi kursiyer belirleme sınavları hakkında bilgi veren Sakarya Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Pınar Çınar, “Burada adil ve şeffaf bir şekilde sınavları gerçekleştiriyoruz. Yeni eğitim döneminde burada kursiyerlerimizle birlikte olmanın heyecanı içerisindeyiz. Ben bu güzel yeri hazırlayan ve gençlerin moda tasarım alanında önünü açan Kocaeli Büyükşehir Belediyesine çok teşekkür ediyorum” şeklinde konuştu.

“BENİ ÇOK ETKİLEDİ”

Aday belirleme sınavına jüri olarak katılan uzman modelist Özlem Çevirgen, “Moda Akademisi’ne ilk girdiğimde görselliği beni oldukça etkiledi. Son teknolojinin kullanımı ve moda gönüllülerine sunulması gerçekten takdire şayan. Burası, üniversite alternatifi gibi olmuş; kendini geliştirmek ve ispatlamak isteyenlerin, geleceğin modacıları için yeni bir adres haline gelmiş. Bu anlamda, Moda Akademisi’ni hazırlayan ve hayata geçiren Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ni tebrik ediyorum. Umarım burası, diğer belediyelere de örnek olur” ifadelerini kullandı.

“BURASI ÖZEL BİR MEKAN”

Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi ve aynı zamanda Tekstil Yüksek Mühendisi Nevbahar Göksel ise “Daha önce birçok projede yer aldım. Moda Akademisi’ni internet üzerinden görmüştüm ancak buraya geldiğimde hayranlığım daha da arttı. Burası özenle hazırlanmış ve donanımlı bir mekan. Tekstil ve moda giyimi, Türkiye’de önemli bir iş kolu olarak öne çıkıyor. Özellikle 1980’lerden sonra Türkiye’nin tekstil alanında büyük bir atılım yaptığını görüyoruz. Tekstilin gelişmesiyle birlikte ilgi moda ve tasarıma kaydı. Bu bağlamda, Moda Akademisi geleceğin modacılarını yetiştirecek ve yeni meslekler oluşturma konusunda oldukça etkili bir eğitim merkezi haline gelmiş. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ni bu anlamda yürekten tebrik ediyorum. Sınavda kursiyer adayları çok başarılı bir performans sergiledi” dedi.

TÜRKİYE’NİN KAĞIT MERKEZİYDİ

1933 yılında Sümerbank’ın araştırmaları sonucunda İzmit’te kurulmasına karar verilen ve 1934 yılında Türkiye’nin ilk kağıt mühendisi Mehmet Ali Kağıtçı tarafından temelleri atılan SEKA Kağıt Fabrikası 6 Kasım 1936 yılında dönemin Ekonomi Bakanı Celal Bayar tarafından açıldı. Türkiye’nin ilk kağıt fabrikası olan SEKA Kağıt Fabrikası, dönemin parasıyla 198 milyon Dolar tutarındaki bir maliyetle hizmete girdi. İzmit ve Balıkesir’de gazete ve kitap kâğıdı üretimi yapılan fabrika, 1997 yılında özelleştirme kapsamına alındı.

BALIKESİR’DEKİ FABRİKA 1.1 MİLYON DOLARA SATILDI

Türkiye’nin kağıt sorununu yıllarca karşılayan fabrikalar özelleştirme kapsamına alındı ve 2003 yılında Balıkesir’deki kağıt fabrikası Albayraklar Grubu’na 1 milyon 100 bin dolara satıldı. Danıştay’ın satış için iptal yönünde karar vermesi sonrasında ise AK Parti hükümeti yasal düzenleme yaparak fabrikayı Albayraklar Grubu’na verdi.

KOCAELİ’DEKİ FABRİKA MÜZE OLDU

Balıkesir’den sonra sonra sıra Kocaeli’ye geldi ancak Kocaeli’deki fabrikanın özelleştirilmesine karşı çıkan Selüloz-İş Sendikası eylemler yaptı. 2005 yılında kapatılan SEKA Kağıt Fabrikası’nın 500 dönüm arazisi Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne devrildi. Çalışanları ise ya emekli oldu ya da Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nde çalışmaya başladı. Fabrikanın yeri ise günümüzde bilim merkezi ve kağıt müzesi olarak kullanılıyor.

TÜRKİYE KAĞITTA DA DIŞA BAĞIMLI OLDU

Türkiye’nin önemli bir ihtiyacını karşılayan kağıt fabrikaları gazete ve kitap kağıtlarını yıllarca üretti ve Türkiye’nin kağıt konusunda dışa bağımlı bir ülke olmasına engel oldu. Ancak AK Parti döneminde kapatılarak müzeye çevrilen fabrika sonrasında birçok alanda dışa bağımlı hale gelen Türkiye kâğıdı da ithal etmeye başladı ve masraflar arttı. Artan masraflar kitapların fiyatlarını da vurdu.

CAN YILMAZ’DAN ÇAĞRI

Kağıt fabrikalarının kapatılması nedeniyle kitap fiyatlarının yükselmesi YouTube’nin Kafa TV isimli kanalında her cuma günü yayınlanan “Can Yılmaz’la Geri Vites” programında da gündeme geldi. Ünlü oyuncu Can Yılmaz SEKA Kağıt Fabrikası’nın yeniden açılması için çağrı yaptı.

“SEKA TEKRAR KURULSUN”

İsmail Saymaz, Candaş Tolga Işık ve Can Yılmaz arasında geçen sohbet sırasında kitap satış oranın düştüğünü İsmail Saymaz söyledi. Bunun üzerine Can Yılmaz kendi yazmış olduğu kitabın 250 liradan satıldığını belirtti. Saymaz, yayınevlerinin 250 sayfadan fazla kitap basmadıklarını çünkü maliyetin arttığını ifade etti. Can Yılmaz da bunun üzerine; “Madem böyle bir konuya geldik; arkadaş bu ülke neden kâğıt üretilmiyor? Neden biz Finlandiya’dan kâğıt alıyoruz? Benim kitabım o yüzden 250 lira. Ben halka ulaşmak istiyorum. Finlandiya’dan kâğıt alımını derhal kesin ve SEKA tekrar kurulsun” ifadelerini kullandı.

 

Bu gönderiyi Instagram’da gör

 

Bağımsız Kocaeli (@bagimsizkocaeli)’in paylaştığı bir gönderi

Türkiye ilk yerli kağıt üretimini 1936 yılında gerçekleştirdi. Yurtdışında gerekli altyapı incelemelerini yapan Mehmet Ali Kağıtçı 1934 yılında Kocaeli’de SEKA Kağıt Fabrikası’nın temellerini attı. 2 yıl sonra 6 Kasım 1936’da açılan fabrika 27 Ocak 2005 tarihine kadar aralıksız üretim yaptı, Türkiye’nin çok büyük bir ihtiyacını karşıladı. 1981 yılında Balıkesir’de bir fabrika daha inşa edildi. Fabrikanın kuruluş maliyeti 198 milyon dolardı. İzmit ve Balıkesir fabrikaları yerli gazete ve kitap kağıdı üretiyordu. 1997 yılında her iki fabrika da özelleştirme kapsamına alındı. Balıkesir fabrikası 2003 yılında Albayraklar’a satıldı. Satış fiyatı yalnızca 1.1 milyon dolar idi.

ALBAYRAKLAR’A ÖZEL YASA

Danıştay 13. Dairesi söz konusu satışı iptal etti. Albayraklar’ın itirazları sonrasında 5 defa daha karar alındı, “Balıkesir SEKA Kağıt Fabrikası bu rakamlara özelleştirilemez. Kamuya iade edilmelidir” denildi. Albayraklar fabrikayı iade etmedi. Aradan tam 9 yıl geçti, Ak Parti hükümeti yasal bir düzenleme yaptı ve “Özelleştirme ihaleleri konusunda yargının verdiği kararlarda son sözü bakanlar kurulunun söylemesi” kabul edildi. Bakanlar Kurulu, Balıkesir SEKA Kağıt Fabrikası’nı Albayraklar’a verdi. Fabrika kapatıldı. 2018 yılında yeniden üretime başlayacağı duyuruldu. Üretim hâlâ başlamadı.

FİLM PLATOSU, KAĞIT MÜZESİ

İzmit SEKA Kağıt Fabrikası’nda ise özelleştirme kolay olmadı. Fabrikada örgütlü olan Selüloz-İş Sendikası bir dizi eylem başlattı. Fabrika 2005 yılında kapatıldı. İşçilerin bir bölümü emekli oldu, bir bölümü Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nde çalışmaya başladı. SEKA’nın İzmit Körfez’i kıyısında yer alan 500 dönüm arazisi Balıkesir’de olduğu gibi yandaşa peşkeş çekilmedi, belediyeye verildi. Büyükşehir Belediyesi burada büyük bir kent parkı inşa etti. Eski fabrika binaları ise film platosu, bilim merkezi ve kağıt müzesi olarak değerlendirildi.

HEM MALİYET HEM DE KUR ARTTI

Türkiye’nin kağıt ihtiyacını büyük ölçüde karşılayan SEKA Kağıt Fabrikaları kapatıldıktan sonra gazetelerin tamamı yurtdışına muhtaç hale geldi. Türkiye’de 1 gram bile gazete kağıdı üretilmiyor. Yurtdışından ithal edilen kağıt ise son haftalarda yaşanan döviz kuru dalgalanmalarında büyük sıkıntılara sebep oluyor. Kağıt maliyetleri bir anda artıyor, 1 ton kağıdın fiyatı saat başı değişebiliyor. Şu an 1 ton kağıdın toptancı maliyeti 800 dolar. 2 yıl önce 450 dolar olan kağıtta hem maliyet arttı hem de döviz kuru yükseldi. Gazeteler her iki açıdan da zarar ediyor. Benzer durum yayınevleri için de geçerli. Kitap kağıdının da tonu 750 Euro’dan 900 Euro’ya yükseldi. Hem maliyet hem de kur arttı.

TAMAMEN DIŞA BAĞIMLIYIZ

Son dönemde yaşanan ekonomik sıkıntılarda en büyük pay Türkiye’nin üretim ekonomisini bir kenara bırakıp tüketimi öncelik edinmesinde görülüyor. Cumhuriyet’in ilk yıllarında kurulan üretim tesislerinin çok büyük bir bölümü özelleştirildi. 1-2 yıllık kârlarına, depolarındaki malzeme ve makine fiyatlarına peşkeş çekilen kamu kurumları kapatıldı, içindekiler ve arsaları satıldı. Özelleştirme ihalelerini kazananlar servetlerine servet katarken, milli ekonomi zayıfladı. Üretemeyen Türkiye dışa bağımlı hale geldi. Tonu 800 dolardan gazete, 900 eurodan kitap kağıdı ithal ederken, kağıt fabrikalarımızı “müze” ve “park” haline getirdik. Pek çok alanda olduğu gibi kağıtta da dışa bağımlı hale geldik.

İzmit Kâğıt Fabrikası; yeni kurulmuş Türkiye Cumhuriyeti’nde fabrikaların ardı ardına açıldığı yıllarda kurulmuştur. Ülkenin kâğıt ihtiyacı o döneme kadar ithal edilen ve ülkemizde işlenen kâğıtla karşılanıyordu. Bu durum, Fransa’da Grenoble Üniversitesi Fransız Kâğıt Mühendisliği Okulu’ndan mezun olan genç mühendis Mehmet Ali Kağıtçı‘nın, yurda dönerek bir kâğıt sanayisinin kurulması için çalışmasına kadar devam etti. Yerli kâğıdı üretecek modern bir kâğıt fabrikasının kurulması, İzmit Kâğıt Fabrikası’nın kuruluşundan önce 1930’larda gündeme geldi. Önce Tekel Bakanlığı’nın ihtiyaçlarını karşılamak için bir kâğıt fabrikası kurulması düşünüldü. Ancak kurulacak böyle bir fabrikanın mutlaka zarar edeceği yolunda yazılıp çizilenler karşısında hükümet dosyayı kaldırdı.  Yerli kâğıt üretilmesini destekleyenlerin itirazlarının yükselmesi, konuyu Atatürk’ün masasına getirdi. Bakanlar kurulunca yapılan toplantı sonucunda, hükümetin elindeki verilerle böyle bir fabrikanın başarılı olamayacağı sonucuna varıldı. O günlerde İş Bankası’nın başında bulunan Celal Bayar ise böyle bir fabrikanın zarar etmeyeceğine inanıyordu.  Bayar, Mehmet Ali Kâğıtçı ile Ankara’da yaptığı görüşme sonunda böyle bir fabrikanın zarar etmeyeceğine ikna oldu ve böylece kâğıt fabrikasının kurulmasına karar verildi. Türkiye’de kâğıt, karton, ambalaj kâğıdı, gazete kâğıdı ve sigara kâğıdı üretecek bir fabrikanın projeleri Mehmet Ali Kağıtçı tarafından hazırlandı. Dönemin İktisat Bakanı olan Celal Bayar, kâğıt fabrikası projesini kurulacak olan Sümerbank’ın, yani devletin üstlenmesini uygun görüyordu. Sümerbank’ın 3 Haziran 1933’te kurulmasıyla, Birinci Sanayi Planı’nda yer alan kâğıt fabrikası için çalışmalar başladı. Fabrikanın kurulacağı yer olarak; bir kâğıt fabrikası için gerekli alt yapının, kömürün, suyun ve işçinin bulunduğu, ham maddenin ve mamul maddenin en kolay nakledileceği kent olarak İzmit seçildi. İzmit Sümerbank Selüloz ve Kâğıt Fabrikası’nın temeli 14 Ağustos1934’te Başbakan İsmet İnönü tarafından atıldı.  Fabrikanın tesisi için kuruluş hazırlıkları, daha sonra fabrikanın müdürü olan Mehmet Ali Kâğıtçı tarafından yürütüldü. Toplam değeri 30 bin 400 lira olan ve 121 bin 864 metrekare arazi üzerine kurulan İzmit Kâğıt Fabrikası “Kâğıt Fabrikası” ve “Mekanik Hamur Ünitesi” olmak üzere iki ana birimden oluşturuldu.   Daha sonra ise güç santrali,  hizmet binaları, kazan dairesi ve tamirhane gibi bölümler de fabrika ek binaları olarak inşa edildi. Fabrika inşaatı, çeşitli aksilikler nedeniyle 1936 Ocak ayı sonunda tamamlanabildi. Deneme üretimi ise 18 Nisan 1936’da yapıldı.  İzmit Kâğıt Fabrikası, dönemin İktisat Bakanı Celal Bayar tarafından 6 Kasım1936’da, Ankara ve İstanbul’dan gelen iki tren dolusu davetlinin katıldığı törenle açıldı.

Medeniyet Hamuru Seka

Mustafa Kemal Atatürk’ün İzmit Kağıt Fabrikası’nda üretilen yerli kağıtta basılan 19 Mayıs 1936 tarihli Ulus gazetesinin bayram ekini incelediğinde söylediği şu söz, İzmit Kağıt Fabrikası’nın bunca yıllık tarihinin belki de özeti idi: “Medeniyet Hamuru”. İzmit Kâğıt Fabrikası’na 1944 yılında ikinci kâğıt selüloz fabrikası, 1945’te Klor Alkali Fabrikası ilave edildi. 1954’te de üçüncü kâğıt fabrikası kuruldu. 1957’den sonra eski makineler değiştirildi. 1960 yılında dördüncü, 1961’de beşinci kâğıt fabrikası kuruldu. 1955 senesine kadar Sümerbank Kağıt ve Karton Fabrikası ismi ile çalıştıktan sonra İzmit Selüloz Sanayii Müessesesi adı verildi. 1955’te çıkarılan bir kanunla Sümerbank’tan ayrılıp Türkiye Selüloz ve Kağıt Fabrikaları İşletmesi Genel Müdürlüğü (SEKA) adını alarak iktisadi bir devlet kuruluşu oldu. İzmit’linin kalbindeki Seka İzmit Kağıt Fabrikası, kuruluşundan itibaren adeta İzmit kentiyle bütünleşti, kentin ekonomisini ve sosyal yaşamını düzenler oldu. O yıllarda sofrasından SEKA lokması geçmemiş aile yok gibiydi. Kağıt Fabrikası bir yanda, genç cumhuriyet yönetiminin kendisine verdiği ulusal kalkınmadaki ekonomi rolünü merhum M. Ali Kağıtçı önderliğinde başarıyla yerine getirirken, diğer yanda kent halkının kültürel ve sosyal yaşamını yükseltme görevini üstlenmişti.

Seka’nın Sosyal ve Kültürel Yaşama Katkıları Büyüktü

SEKA bir sanayi tesisi olmasının yanısıra kentin sosyal ve kültürel hayatında da önemli katkılar sağlamıştı. SEKA salonlarında gerçekleştirilen Cumhuriyet Baloları, KYÖD Pişmaniye Geceleri, seçkin tiyatro gruplarının gösterileri, “Ekonoma” adlı kooperatif satış mağazasıyla İzmit halkına kaliteli ürünleri ucuz fiyata sunuyordu. Vizyona yeni giren yerli yabancı filmler SEKA sinema salonlarında büyük bir zevkle izlenirdi. Spora ve gençliğe verdiği destekle Seka futbol, basketbol, boks, güreş, kürek kulüpleri Türkiye çapında başarılara imza atıyorlardı. Çırak okulları birer eğitim yuvasına dönüşmüşler, buradan yetişen gençler fabrika müdürlükleri yanı sıra gerek Türkiye, gerekse yurtdışında önemli görevleri üstlenirler olmuşlardı. Seka kampı fabrika çalışanlarının ve ailelerinin yaz tatillerinde yararlandığı o döneme göre lüks sayılabilecek tatil köyü niteliğindeydi. Seka lojmanları içerisindeki sosyal tesis ve lokaller İzmitlilerin en öneli sosyalleşme alanları arasındaydı. Seka bandosu ulusal bayramlarda düzenlenen geçiş törenlerine renk katar, her gün aynı saatte çalan 5 borusu ise akşam saatinin yaklaştığını gösterirdi.

Bunların yanısıra, SEKA Arkeolojik Alanı kentimizdeki önemli antik alanlarından ve bu anlamda pek tahrip olmamış olan sahanın bu özelliği aslında yıllar önce eski limana yakın bölgede Kağıt Fabrikası temel atımında ortaya çıkmış idi. Bu bölge Genel Müdürlük, İzmit Müessesi, DMO, Seka Cami, Öğretmen Evi, İzmit Yelken Kulübü, Gar ve Mannesman’ı içine almaktadır. Bugün bu alandan çıkan etkileyici yüzlerce eser, biz İzmit’liler pek farkında olmasak da yurtiçinde ve yurtdışında birçok müzede sergilenmektedir. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde SEKA için özel bir bölüm bile vardır. Bu eserler üzerine yerli yabancı birçok bilimsel makaleler yayınlanmıştır. Ayrıca alandaki kimi yapılar, Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait tarihi mimari eserler olması nedeniyle tescillidir.

Seka’nın Vedası Hüzünlü Oldu

Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 14.09.1998 tarih ve 1998/71 sayılı kararı ile SEKA İzmit işletmesinin kapatılması; arsalarının yeşil alan, spor alanı, otel alanı ve lüks konut olarak İzmit Büyükşehir Belediyesi’nce yapılan İmar Planı doğrultusunda düzenlenmesi,  bu düzenleme içerisinde yer alan yeşil alanların ve spor alanlarının İzmit Büyükşehir Belediyesi’ne devri, kaydı uygun görüldü. Ancak bu karar İzmit halkının ve SEKA çalışanlarının yoğun tepkisi ile karşılandığından, özelleştirme işlemi 28.10.1998 tarih ve1998/84 sayılı Karar ile 1 ay sonra iptal edildi. SEKA İzmit İşletmeleri 10 Mart 2005 tarihinde hükümet ile Türk-İş arasında yapılan protokol sonucunda, çalışanları ve tüm varlıklarıyla beraber İzmit Büyükşehir Belediyesi’ne devredildi.

Kuruluşundan tam 80 yıl sonra, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından 6 Kasım 2016 tarihinde yeniden müzeye dönüştürüldü. Ülkenin ilk ve dünyanın en büyük kağıt müzesi olup, adını fabrikanın kurucusu Mehmet Ali Kâğıtçı’dan almıştır. Müze, 12.343 metrekare alan üzerine inşa edilen dört katlı bir binada 16 salondan oluşmaktadır.

Akın Ülkü Sevinç
07 Kasım 2022

ALBAYRAKLAR’A ÖZEL YASA

Danıştay 13. Dairesi söz konusu satışı iptal etti. Albayraklar’ın itirazları sonrasında 5 defa daha karar alındı, “Balıkesir SEKA Kağıt Fabrikası bu rakamlara özelleştirilemez. Kamuya iade edilmelidir” denildi. Albayraklar fabrikayı iade etmedi. Aradan tam 9 yıl geçti, AKP hükümeti yasal bir düzenleme yaptı ve “Özelleştirme ihaleleri konusunda yargının verdiği kararlarda son sözü bakanlar kurulunun söylemesi” kabul edildi. Bakanlar Kurulu, Balıkesir SEKA Kağıt Fabrikası’nı Albayraklar’a verdi. Fabrika kapatıldı. 2018 yılında yeniden üretime başlayacağı duyuruldu. Üretim hâlâ başlamadı.

FİLM PLATOSU, KAĞIT MÜZESİ

İzmit SEKA Kağıt Fabrikası’nda ise özelleştirme kolay olmadı. Fabrikada örgütlü olan Selüloz-İş Sendikası bir dizi eylem başlattı. Fabrika 2005 yılında kapatıldı. İşçilerin bir bölümü emekli oldu, bir bölümü Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nde çalışmaya başladı. SEKA’nın İzmit Körfez’i kıyısında yer alan 500 dönüm arazisi Balıkesir’de olduğu gibi yandaşa peşkeş çekilmedi, belediyeye verildi. Büyükşehir Belediyesi burada büyük bir kent parkı inşa etti. Eski fabrika binaları ise film platosu, bilim merkezi ve kağıt müzesi olarak değerlendirildi.

HEM MALİYET HEM DE KUR ARTTI

Türkiye’nin kağıt ihtiyacını büyük ölçüde karşılayan SEKA Kağıt Fabrikaları kapatıldıktan sonra gazetelerin tamamı yurtdışına muhtaç hale geldi. Türkiye’de 1 gram bile gazete kağıdı üretilmiyor. Yurtdışından ithal edilen kağıt ise son haftalarda yaşanan döviz kuru dalgalanmalarında büyük sıkıntılara sebep oluyor. Kağıt maliyetleri bir anda artıyor, 1 ton kağıdın fiyatı saat başı değişebiliyor. Şu an 1 ton kağıdın toptancı maliyeti 800 dolar. 2 yıl önce 450 dolar olan kağıtta hem maliyet arttı hem de döviz kuru yükseldi. Gazeteler her iki açıdan da zarar ediyor. Benzer durum yayınevleri için de geçerli. Kitap kağıdının da tonu 750 Euro’dan 900 Euro’ya yükseldi. Hem maliyet hem de kur arttı.

TAMAMEN DIŞA BAĞIMLIYIZ

Son dönemde yaşanan ekonomik sıkıntılarda en büyük pay Türkiye’nin üretim ekonomisini bir kenara bırakıp tüketimi öncelik edinmesinde görülüyor. Cumhuriyet’in ilk yıllarında kurulan üretim tesislerinin çok büyük bir bölümü özelleştirildi. 1-2 yıllık kârlarına, depolarındaki malzeme ve makine fiyatlarına peşkeş çekilen kamu kurumları kapatıldı, içindekiler ve arsaları satıldı. Özelleştirme ihalelerini kazananlar servetlerine servet katarken, milli ekonomi zayıfladı. Üretemeyen Türkiye dışa bağımlı hale geldi. Tonu 800 dolardan gazete, 900 eurodan kitap kağıdı ithal ederken, kağıt fabrikalarımızı “müze” ve “park” haline getirdik. Pek çok alanda olduğu gibi kağıtta da dışa bağımlı hale geldik.

GAZETELER KAPANDI

800 yerel gazete kapandı. Şimdi de kitap sektörü krize girdi, yayınevleri kapanmaya başladı. Yılbaşından bu yana gazete kâğıdı fiyatlarına yüzde 60, matbaa giderlerine yüzde 40, kitap kağıdına yüzde 60, birinci hamur kâğıda da yüzde 120 zam geldi.CHP Adıyaman Milletvekili Abdurrahman Tutdere ve 20 milletvekili, kağıt sektöründeki sorunlar için Meclis Araştırması açılmasını istedi.

YAYINCILAR KRİZDE

Yaşanan kur artışlarından dolayı yerel gazeteler başta olmak üzere basın yayın sektörünün büyük krize sürüklendiğini savunan Tutdere, bu krizin araştırılarak alınacak tedbirlerin belirlenmesinin yayınevlerinin ve gazetelerin kapanmasının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşıdığını belirtti.

Kağıtta dışa bağımlılık katlanıyor

■ Abdurrahman Tutdere, kağıt krizinin sebebinin SEKA’nın özelleştirilmesine dayandığı belirtti. Sadece kültürel kâğıt grubunu oluşturan baskı yapılabilir nitelikteki yazı ve gazete kağıtları değil, hemen hemen tüm gruplarda kağıtta dışa bağımlı olunduğunu anlatan Tutdere, “Endüstriyel kağıt grubunu oluşturan temizlik kağıtları, dayanıklı ambalaj kâğıdı ve karton fiyatları yükseldi ve kriz derinleşti” dedi.