“ULAŞIM SİSTEMİ KENTİN KİMLİĞİNİ YANSITIR”

İki yönlü etkileşimde ulaşım siteminin kente etkilerinden söz eden Şehir Plancısı ve Ulaşım Politikaları Uzmanı Prof. Dr. Ela Babalık, Kocaeli’de tramvay örneğinin kentin kimliğine etki ettiğini belirterek, “Yapıların içinde erişilebilirlik çok önemli. Her raylı sistem istasyonu için değil ama önemli raylı sistemler için dünyada mimarı yarışmalar düzenleniyor. Kentin en önemli erişilebilirliğini sağlayan bir yapının yanındayım demek çok önemli. Ulaşım sistemi, kentin kimliğine ve imgesine de etki ediyor. Kocaeli’de tramvayın yüksek bir platformdan gitmesi, çok önemli bir imge örneği. Tramvay yatırımının kentin imgesine önemli bir katkısıdır. Hem sanat yapılarını hem mimari yapıları kente entegre etmek gerekiyor” diyerek, mimari ve sanatsal yapıların raylı sistemlerle birlikte düşünülmesi gerektiğinin altını çizdi.

“RAYLI SİSTEMLER YENİ PLANLARA UYGUN OLMALI”

Raylı sistemlerin planlanma sürecinde nelere dikkat edilmesi gerektiğini açıklayan Prof. Dr. Babalık, “Bir raylı sitem planlanırken kentin mekânsal ve metropolitan planlarına, kentin mekansal büyüme planlarına referans vererek gelişmek ülkemizde yerleşmiş bir durum. Bir kentte raylı sitem hattının yatırımı yapılırken arazi kullanım türlerine hizmet etmek önemli. Kocaeli’de tramvayın; otogara, kongre merkezine, hastaneye gitmesi tüm bunlar iyi entegrasyon örnekleri. Yeni bir plan geliştirdiğimizde buna kentin raylı sistemleriyle gidebiliyor muyum? Bunu yerleştirmek çok önemli. Plan değişiklikleri yapıldığında trafik etki değerlendirmesi analizi de yapılması zorunludur. Zor bir planlama kültürü ama muhakkak yerleştirilmesi ve geliştirilmesi gereken bir planlama kültürü” dedi.

“ARAÇLAR İKLİME UYGUN TASARLANMALI”

İklim değişikliklerinde raylı sistemlerin dönüşümü konusunda konuşan Prof. Dr. Babalık, “Bu planlamaya entegre edilen bir konu. Kocaeli’de tramvay örneğine bakalım. İçindeki iklimlendirmeyi inceledim. Aracın dirençliliği açısından beyaz çatılı araçlar dikkate alınmaya başlandı. Kentlerdeki yeşil araçlar, ağaçlıklı yollar ısı adası etkisini kırabilecek özellikler. Gölgelikli, ağaçlıklı yollar durak tasarımları çok önemli. Bunlar, sıcak havanın etkisinden bekleyeni koruyacak şekilde tasarlanmalı. Yeşil çatı ve yeşil tramvay yolu ile şiddetle yağan yağmurun hızla taşkına yol açmasını en azından erteleyebiliyor” ifadelerini kullandı.

“30 YILDIR RAYLI SİSTEMLERLE UĞRAŞIYORUM”

Altyapı Yatırımları Genel Müdürü Yalçın Eyigün ise müdürlüğün çalışmalarından bahsederek, “Toplu taşıma neden yapılır, şehirler nereye gitmeli? Bence en başta bunu çözmeliyiz. 30 yıldır raylı sistemlerle uğraşıyorum. Tahir Hocam benim kadar uğraşmamıştır ama benim uğraştığımın ötesinde bir şey söyledi. Bunu hepimizin kulağımıza küpe yapması lazım. AYGM, 15 yıl öncesine kadar raylı sitemleri planlayan ve büyükşehirlerin yapmak istediği planları onaylardı. 2011’den sonra raylı sistemlerin yapımı ve teslim edilmesini de yapıyoruz” diye konuştu.

“FOSİL YAKITLI ARAÇLARI SINIRLANDIRMAK İSTİYORUZ”

Yalçın Eyigün, sözlerinin devamında, “Bir şehir, 500 binleri buluyorsa raylı sitemin ihtiyacını da üretebilir. Yeşil mutabakata uyan bir şehre dönüşüm elbette ki raylı sistemlerle olur. Tramvay aracının içinde kaç kişiyi taşıyacağımız önemli. 10-15 kişi taşıyan bir minibüs gece 11’e kadar çalışıyor ama bir tramvay da büyük elektrik enerjisi sarf ediyor. Yerel ve ulusal bazda buna dikkat ediyoruz. Lastik tekerlekten elektriğe dönüşümde süper hızlı tren projemiz kent içi değil ama bulunduğumuz şehre, Sakarya’ya, İstanbul’a ve Ankara’ya hizmet edecek bir proje ile akaryakıt bazlı tüketim olan fosil yakıtlı araçları sınırlandırmak istiyoruz. Bu anlamda bütün büyükşehirlerde yürüttüğümüz çalışmalar var” dedi.

“BÜYÜKŞEHİRLERLE İRTİBAT HALİNDEYİZ”

Yalçın Eyigün, yerel yönetimlerle koordinasyon konusunda ise, “Japonya’da Tokyo yakınlarında Tsukuba hattı vardır. Kentsel geliştirme ve arazi geliştirmenin ürünü olan bir hat. Yerel yönetimlerle etkileşim ve koordinasyonu olmazsa olmaz olarak görüyoruz. Kuzey Metro Hattını beraber planladık. Güney Metro Hattını kendileri planladı ama biz yine koordinasyon içindeyiz. Sadece biz yaparsak doğru yapmış olmayız. Bütün büyükşehirlerle irtibatımız daha projenin başında başlıyor. Bu yollarda beraber yürümek çok doğru” ifadelerini kullandı.

 “TOPLU TAŞIMA HER AÇIDAN FAYDALI”

UITP Genel Sekreteri Mohamed Mezghanı ise yönetişim ve finansman konusunda metro yatırımlarının ilişkisini aktardı. Mezghanı, “Bu konuda yöneticilerin oynadığı rol önemli. Toplu taşımayı bir yönetim koordine ve organize ediyor. Belediyeler var ama dünyanın her yerinde belediyeler müdahale etmiyor. Bizim bir yönetime ihtiyacımız var koordinasyonu sağlayacak. Raylı sistemlerde aynı zamanda fonlamaları nasıl yapacağına bakmaları lazım. Toplu taşımanın yararları var ekonomi için çevre için şehir için. Toplu taşımada kamu fonlarının olması da normal. Dünyada genelde devlet fonları sağlıyor” diye konuştu.

“PROJE ŞEHİR İÇİN İYİ GÖRÜLMELİ”

Kent içi raylı sistemlerin başarılı bir şekilde uygulanması konusuna da değinen UITP Genel Sekreteri Mohamed Mezghanı, “Projenin şehre entegre edilmesi bu projenin etkileri neler olacak bunları görmeye çalışıyoruz. Bu projelerin regülasyonu politikalarla ilerlemeli. Bazı şehirlerde bu projelerin siyasi zorluklara rağmen başarılı şekilde yapıldığını görüyoruz. Projenin şehir için iyi görünmesi önemli. Siyasi devamlılık sağlanması ve siyasi olarak da desteğe devam edilmesi gerekiyor” şeklinde konuştu.

“AVRUPA RAYLI SİSTEMLERDE YAVAŞ”

Raylı sistemler konusunda planlamanın olabildiğince erken yapılması gerektiğini belirten Mezghanı, “Kısa vadede planlama yapıp bunu uygulamaya koymamız gerekiyor. Paydaşlarla bir araya gelmeniz gerekiyor. Bir tren siteminiz, raylı siteminiz olduğu zaman paydaşların da kabul etmesi gerekiyor. Şehrin kendi stili var, insanları kendi tarafına çekmeniz gerekiyor. Avrupa’nın raylı sistem uygulamalarında çok yavaş olduğunu görüyorum. Bunları nasıl daha iyi optimize edebiliriz ona bakıyoruz” dedi.

YENİLİKÇİ SİSTEMLER MASAYA YATIRILDI

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi bir yandan ulaşımla ilgili dev yatırımlarına devam ederken diğer yandan da kentin ulaşımını geleceğe hazırlıyor. Büyükşehir ve UlaşımPark’ın ev sahipliğinde düzenlenen UITP Avrasya Konferansı 2025 de onlardan biri. Kocaeli Kongre Merkezi’nde, “Planlamadan İşletmeye: Etkili Kent içi Raylı Sistemlerin Uygulanması” temasıyla gerçekleştirilen Avrasya Konferansı’nda, kent içi ulaşımda sürdürülebilirlik, yenilikçi raylı sistemler, temiz enerji araçları ve dijitalleşme gibi konular, uluslararası ölçekte tartışıldı.

SEKTÖRÜN ÖNDE GELEN İSİMLERİ KOCAELİ’DE

Konferansın açılış programında Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürü Dr. Yalçın Eyigün, UITP Genel Sekreteri Mohamed Mezghani, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri Dr. Hayri Baraçlı, Kocaeli Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nuh Zafer Cantürk, Gebze Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hacı Ali Mantar, UlaşımPark Genel Müdürü Serhan Çatal ve sektörün önde gelen isimleri yer aldı.

25 KALİTE STANDARDI İLE GÜVENLİ ULAŞIM

UlaşımPark Genel Müdürü Serhan Çatal, UITP Avrasya Konferansı 2025’e ev sahipliği yapmaktan mutlu olduklarını ifade ederken, vatandaşların güvenle, özgürce ve huzurla hareket etmesi için uluslararası ölçekte sahip olunan 25 kalite standardına ulaştıklarını vurguladı. Çatal, “UlaşımPark, Türkiye’nin bir markası olmuştur” dedi. UITP Genel Sekreteri Mohamed Mezghani ise hafif ulaşım ve metrolarla birlikte gelişime açık olan Kocaeli’ye önem verdiklerini ifade ederken, kentsel gelişimde Kocaeli’nin sağladığı uyumun altını çizdi.

BÜYÜKAKIN: ULAŞIMDA RADİKAL OLMALIYIZ

Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın, “UITP gibi etkili bir kuruluşun bu kadar önemli bir etkinliğini Kocaeli’de gerçekleştiriyor olmasından büyük bir keyif duyuyorum” diyerek başladığı konuşmasında, ulaşım noktasında radikal ifadeler kullanmak gerektiğini belirtti. Büyükakın, “Bugün aramızda planlamacı arkadaşlar var. Sektörün profesyonelleri var. Ulaşım konusunda biraz radikal konuşmak gerekiyor. Böylece meseleyi daha iyi anlayabiliriz.

EN DOĞRU ÇÖZÜM HANGİSİ?

Aslında biz ne yapıyoruz? Bir problemle karşı karşıya kalıyoruz ve çözmek için oraya bakmaya başlıyoruz. Bir şehir kurulmuş. O şehrin bazı noktalarına belirli fonksiyonlar yüklenmiş. Ulaşım master planları buna göre yapılıyor. Peki en doğru çözüm hangisi? Hangi toplu taşıma modeli daha doğru? Cevap belli. Toplu taşıma sistemleri, tekil taşımaya göre daha verimli sistemlerdir. Tabii, bazı şeylerin bir finansman maliyeti var ve bulma imkanınız yoksa, gerçekleştirme şansınız da olmuyor. Bizim 2014 yılında yaptığımız bir Ulaşım Master Planımız var. O plan, toplam yolculuk değerinin 2035 yılında 4 katına, yani 8 milyona çıkacağını gösteriyor. Ama şehre baktığınızda, yolların 4 kat genişleyeceği bir çözüm yoktu. Böyle bir şey finansal olarak da imkansızdı. Bunlar uygulama zorlukları” dedi.

SADECE BUGÜNÜ PLANLAMAK YETMEZ

Ulaşımda bugünden planlama yaparken yarına da dikkat edilmesi gerektiğinin altını çizen Başkan Büyükakın şu noktalara vurgu yaptı: “Bugün yaptığınız bir uygulama, yarın şehir merkezlerine çok daha büyük problemler getirebiliyor. Biz trafiğin akması için viyadükler, battı-çıktılar yapıyoruz. Şehir merkezine girişte sıkışan trafiği açmak için oralardaki şeritleri genişletiyoruz. Aslında insanların, gitmek istediği yere o an için daha kolay erişmesini sağlıyorsunuz ama sorunu tamamen çözmemiş oluyorsunuz. Çünkü hemen ilerideki yolu da açmanız gerekir. Orayı çözmediğiniz zaman bu tarafı çözmenizin tek başına bir anlamı kalmıyor. Geleceği yönetme imkanı olmayan bir problemle karşı karşıyayız. Bu nedenle iki farklı şeyi aynı anda düşünmek zorundasınız. Yani planlama aklımızı gözden geçirmeliyiz. Şehrin gelişim planlarını yaparken öyle planlamalar hazırlayayım ki, yarın yine sıkışıklıkları yaratıp o çözümleri yapacak bir kafa yapısıyla uğraşmayalım.

ANAYASADA DÜZENLEMELER OLMALI

Sadece bugünün sorunlarına değil, sürdürülebilirliğe de odaklanarak düşünmeliyiz. Bunu yaparken, şehrin diğer bileşenlerini de hesap etmelisiniz. Öte yandan, şehirlerin imarlarına dair anayasal seviyede kısıtlamalar getirmeden yarını yönetme şansınız yok. Anayasal ulaşım düzenlemeleri olmalı. Anayasaya öyle kurallar konulmalı ki, asla aşılamasın. Dünyanın farklı ülkelerinde bu uygulamalar var. Tek-çift plaka, trafiğe çıkış saatlerinin belirlenmesi, şehir merkezlerindeki parklanma ücretini yükseltme gibi düzenlemeler de yapılabilir. Şehirlerin gelişim planlamalarını yaparken aslında karma fonksiyonlu düzenlemelere gitmek lazım. Planlamayı yeniden gözden geçirmek, planlamaya dair yeniden düşünmek gerekir.”

YAPAY ZEKADAN YARARLANABİLİRİZ

Başkan Büyükakın, planlama dışında dijital değişime de ayak uydurulması gerektiğini belirterek, “İkinci nokta dijitalizasyon. Özellikle yapay zekanın beraberinde getirdiği kolaylıklar ile, toplu taşımayı çok daha efektif bir şekilde yönetmek mümkün olacak. Sensörlü trafik ışıkları buna en güzel örnek. Bir süredir şehrimizde kullanıyoruz. Taktik seviyede bu düzenlemeler yapmak mümkün ama şehri ulaşım bazlı planlama noktasına dikkatinizi çekmek istiyorum. Yani planlama yaparken ulaşım modlarını önceden oraya yerleştirmenin önemli olduğunu bilmelisiniz. Metro, hafif metro veya tramvayın nereye yapılacağını önceden planlamak gerekiyor. Gerçek planlama önce imar kararı ile başlıyor. İmar kararları çok katı kurallar olmadığı müddetçe oraları yönetmek de mümkün olmayacak. Orayı ihmal ettiğinizde bugünü yönetmeye dair elinizdeki araçlar kısıtlanacak. Ama çaresiz de değiliz. Yapay zeka ile birlikte, operasyon ve verimlilik anlamında büyük avantajlar sağlanabilir.

LOJİSTİK HAREKETİ DOĞRU YÖNETMELİYİZ

Bir başka husus da lojistik hareketliliğin yönetimi. Kocaeli gibi bir endüstri, liman ve tarih kentinde planlama yapmak son derece zorlaşıyor. Coğrafya da planlamayı zorlaştırabiliyor. Türkiye’de ilk lojistik master planını yapan şehir, Kocaeli. Bunu 2014 yılında hazırlamaya başladık. 2016’da bitirdik. Kocaeli’ye her gün 200 bin birim kamyon giriyor. Bu lojistiği yönetmediğiniz zaman toplu taşımanın gerçekliğine dair sağlıklı adımlar da atamazsınız. Toplu taşımanın çözümüne dair üreteceğiniz her meselede, beraberinde diğer hareketleri ve en önemlisi olan lojistik hareketini düşünmek zorundasınız. Başiskele’deki kavşak projemizi yaparken, bölgedeki sanayi kuruluşları ile görüşerek ulaşım sorununu minimize etmeyi çalışmamız buna güzel bir örnek.

ULAŞIM KOOPERATİFLERİNE ÇAĞRI

Kocaeli Büyükşehir Belediyesi olarak raylı sistem taşımacılığının toplu taşıma içindeki payını 2 katına çıkarmaya karar verdik. Yüzde 7 seviyesinden 14’e çıkardık. Hedefimiz yüzde 35. Bunun için toplu taşımayı ücretlendirme konusu önemli. Almanya Münih’teki gibi bir uygulamaya gidilebilir. Oradaki bütün bilet sistemini, belediye kendisi yönetiyor. Toplu taşıma işi yapan kooperatifler, sözleşme karşılığında belediyeye hizmet satar. Taşımacılığı belediye yapar, ücretler belediye tarafından tahsil edilir. Belediye de bunun karşılığında kooperatiflere belirli bir ödeme yapar. Bunun getireceği finansal yükleri kamu üstlenir. Bunun yasal düzenlemesi Türkiye’de henüz yok. Ben bütün platformlarda bunu söylüyorum.”