Kocaeli’nin İzmit ilçesinde yer alan Çukurbağ Mahallesi’nde bir süredir durma noktasına gelen Çukurbağ kazıları için önemli bir adım atıldı. Hafız Rüştü Sokak üzerinde otopark olarak kullanılan ve geçtiğimiz aylarda sondaj çalışmaları tamamlanan alanla ilgili Koruma Kurulu önemli bir karar aldı. 3. derece sit alanı olan otopark bölgesinde ortaya çıkan tarihi duvarların Roma, Bizans ve Osmanlı dönemine ait olduğu, bazı duvarların çok katlı bir yapıya ait olabileceğini belirten kurul söz konusu alanı 1. derece sit alanı ilan etti. Kocaeli Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından Resmi Gazete’de yayınlanan kararda şu ifadeler yer aldı:

“Kocaeli ili, İzmit İlçesi, Çukurbağ Mahallesi, KAİP kapsamında Çukurbağ III. Derece Arkeolojik Sit Alanı sınırları içerisinde yer alan, özel mülkiyetli 420 ada 22 parselde Kocaeli Müze Müdürlüğünce gerçekleştirilen sondaj sonucunun değerlendirilmesi talebine ilişkin iletilen Kocaeli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün 08.08.2025 tarih ve 7113673 sayılı yazı ve ekleri ile Kocaeli Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca hazırlanan ve Müdürlüğe evrak kayıtlarına 22.08.2025 tarih ve 3655512 sayı ile kaydı yapılan rapor okundu, ekleri ve işlem dosyası incelendi. Yapılan görüşmeler sonucunda:

Kocaeli ili, İzmit İlçesi, Çukurbağ Mahallesi, Bursa KTVKBK’nın 14.02.2002 tarih ve 8954 sayılı kararı ile belirlenen, Bursa KTVKK 15.10.2004 tarih ve 191 sayılı kararı ile koruma amaçlı uygulama imar planı onaylanan özel mülkiyete ait 420 ada 22 parselde gerçekleştirilen sondaj kazılarında Kocaeli Müze Müdürlüğü uzmanlarınca 08.08.2025 tarihli raporunda Osmanlı Dönemine ve Roma Dönemine ait kültür varlıklarının tespit edilmesi sürecinde, 2863 sayılı Kanunun 23. maddesi kapsamında Helenistik Dönem, Roma Dönemi ve Osmanlı Dönemine ait buluntuların ele geçmesi, taşınmazda çok katmanlı mimariye sahip bir yapı desteği verilmesi sunulması ve ilerleyen dönemlerde yapılacak kazı çalışmalarında durumun netleşmesi ile komşu yapının tamamının ortaya çıkabileceği durumlarının göz önünde bulundurulmasına;

İzmit, Çukurbağ Mahallesi, 420 ada 22 parselin bulunduğu alanın 2863 sayılı yasa kapsamında korunması gerekli kültür varlıkları açısından taşıdığı önem doğrultusunda; İzmit Çukurbağ Mahallesi 420 ada 22 parselde sondaj çalışmaları sonucunda kültür varlıkları tespit edilmesi nedeniyle alanın (Birinci) Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tesciline, tescil fişinin hazırlanmasına, sit sınırlarının ekteki 1/1000 ölçekli kadastral paftasında gösterildiği şekilde belirlenmesine, hazırlanan sit fişi ve paftasının ilgili Müze Müdürlüğünce tescil fişine işlenmesine, alanda yapılacak uygulamalarda 2863 sayılı yasa kapsamında işlem yapılmasına,

2863 sayılı Kanun’un 17. maddesi doğrultusunda Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planının ilgili idaresince ivedilikle hazırlanarak Kurul’a iletilmesine, hazırlanacak planlarda alanın sit statüsü göz önünde bulundurularak plan hükümlerinde gerekli güvenlik önlemlerinin ilgili birimlerce alınmasına karar verildi.”

İZMİT BELEDİYESİ VAKIF KURMUŞTU

Hatırlanacağı üzere İzmit Belediyesi bir süre önce Çukurbağ Mahallesi’nde Çukurbağ kazıları çalışmalarının yapılabilmesine destek olmak amacıyla Nikomedia Kazıları İzmit Kültür Sanat ve Eğitim Vakfı’nı kurmuştu. İyi niyetle kurulan vakıf bugüne kadar bölgede beklenen düzeyde bir etkinlik gösteremedi. Mali olarak İzmit Belediyesi’nin yeterli desteği veremediği Çukurbağ Mahallesi’nde halen pek çok tarihi eser gün yüzüne çıkarılmayı bekliyor.

ÇUKURBAĞ KAZILARI VE ÇUKRUBAĞ’IN ÖNEMİ

Hatırlanacağı üzere deprem sonrasında bölgede bir çöp konteynerinin kenarında tarihi bir heykel bulunmuş, yapılan araştırmalar sonucunda bölgede başlanan bir inşaat alanından çıktığı belirlenmişti. Deprem sonrasında Çukurbağ Mahallesi’ndeki kimi bahçe ve boş alanlarda da toprak altında çeşitli rölyefler bulunmuştu. Bu buluşlar sonrasında Çukurbağ Mahallesi’nin önemi anlaşıldı ve bölgede ufak çalışmalar başladı.

EMEKLİ OLAN TEK İMPARATORUN SARAYI

İzmit’te Roma tarihinde emekli olan tek imparator olan Diocletianus’un bir sarayı olduğu tarihi kaynaklarda bahsediliyor. Kızı ve karısı adına da saraylar inşa ettiren Diocletianus’un bir de bazilikası bulunuyor. Tarihçiler söz konusu bazilikanın Çukurbağ Mahallesi’nde olabileceğine işaret ediyor. Daha önce bölgede “tapınak merdivenleri” olarak adlandırılan merdivenler ortaya çıkmış, gerekli ödenek bulunamadığı için çalışmalar durdurulmuş ve zarar görmemesi adına merdivenler yeniden toprakla kapatılmıştı.

BELEDİYE DESTEĞİ YETERLİ OLMADI

İzmit Çukurbağ Mahallesi kazılarında bugüne kadar 62 parça rölyef ortaya çıkarıldı. Bu rölyeflerin bir bölümü vatandaşlar tarafından inşaat faaliyetleri sırasında bulundu. Bugüne kadar bölgede sadece 1-2 parsel kamulaştırılabildi. Bu alanlardaki çalışmalar büyük ölçüde sona erdi. Yeni parsellerin kamulaştırılması ise maliyetli. İzmit Belediyesi’nin büyük reklam faaliyetleri ile duyurduğu kazı çalışmalarına desteği maalesef reklamların algısı kadar olmadı, yarım kaldı.

BÜYÜKŞEHİR’DEN DESTEK BEKLİYORLAR

Hafız Rüştü Sokak üzerinde 1. derece sit alanı ilan edilen otopark alanı İzmit Çukurbağ kazıları kapsamına alınacak mı büyük merak konusu. Söz konusu alanda herhangi bir yapı olmaması kamulaştırma maliyetini büyük ölçüde düşürüyor. Bölge halkı Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin Çukurbağ kazıları için adım atmasını ve destek olmasını bekliyor. İzmit Belediyesi’nin destekleri ile yürümeyen kazılar için büyükşehir belediyesinin devreye girmesi halinde Çukurbağ Mahallesi’nin büyük bir tarih turizm merkezi haline gelmesi ön görülüyor.

Diocletianus kimdir?

Diocletianus… İzmit’te gelmiş geçmiş en önemli isim. 245 yılında doğdu, 312 yılında öldü. 20 Kasım 284 ile 1 Mayıs 305 tarihleri arasında Roma imparatoru olarak görev yaptı. Eski adı Nicomedia olan İzmit’i, Roma’nın başkenti yapan Diocletianus, 305 yılında kentimizden adeta kaçtı. Ağır bir hastalık geçirdiğini öğrenen Diocletianus, Dalmaçya’da bulunan, Adriyatik denizi kıyısındaki Salona’ya gitti. Burada lahana yetiştirmeye başladı. İmparator görevini bırakıp emekli olduktan sonra ülke yönetiminde sorunlar yaşandı.

Roma İmparatorluğu’nun üst düzey görevlileri Diocletianus’u göreve dönmesi için ikna etmeye çabaladı. Defalarca Dalmaçya’ya giden Romalılar imparatoru yeniden İzmit’e dönmeye, yönetimin başına geçmeye ikna edemedi. Her gelen Romalıyla yakından ilgilenen Diocletianus, “Salona’da ellerimle yetiştirdiğim sebzeleri görseniz böyle girişimde bulunmayı asla düşünmezsiniz” diyerek taleplerin tamamını reddetti.

İşte 1. derece sit alanı ilan edilen o otopark